Tolkowiec

	Tolkowiec
Rodzaj miejscowości	wieś sołecka
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	braniewski
Gmina	Płoskinia
Liczba ludności (2021)	101
	Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ; Tolkowiec
	Położenie na mapie Polski ; Tolkowiec
	54°18′N 19°59′E/54,300000 19,983333

Tolkowiec (niem. Tolksdorf) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie braniewskim, w gminie Płoskinia. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa elbląskiego. W skład sołectwa wchodzą wsie Tolkowiec i Demity.

Położenie

Wieś położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, na Równinie Warmińskiej, nad strumykiem Młynówka, 17 km na południowy wschód od Braniewa i 4 km na północny wschód od Płoskini; na wschód od wsi przebiega linia kolejowa na odcinku Braniewo – Pieniężno – Orneta.

Dzieje miejscowości

Jedna z najstarszych wsi na Warmii. Założona została prawdopodobnie pod koniec XIII wieku; zasadźcą był niejaki Bernhard, a areał wynosił 60 łanów. Kapituła katedralna przywilej lokacyjny wystawiła 10 listopada 1300 roku. Nazwa wsi wywodzi się od pruskiego słowa tolke - tłumacz, albowiem sołtys wsi, Henryk, był wieloletnim tłumaczem u boku biskupa Henryka Fleminga. Karczmę założono prawdopodobnie wraz ze wsią. W połowie XVII wieku Tolkowiec obejmował 52 łany czynszowe, sześć łanów należało do kościoła, a jeden do szkoły. Pod koniec XVIII wieku była to wieś królewska.

Kościół we wsi wybudowało już w połowie XIV wieku; działała przy nim szkoła parafialna.

Przed wybuchem II wojny światowej większość mieszkańców utrzymywała się z rolnictwa i leśnictwa, 43 osób pracowało w przemyśle i rzemiośle, 12 – w handlu i komunikacji.

Liczba mieszkańców i gospodarstw w poszczególnych latach:

1783 r. – 40 gospodarstw

1820 r. – 284 osoby, 28 gospodarstw

1857 r. – 360 osób

1905 r. – 409 osób

1933 r. – 499 osób

1939 r. – 476 osób, 117 gospodarstw

Religia

We wsi znajduje się siedziba parafii rzymskokatolickiej.

Zabytki

kościół
wiejska zabudowa mieszkaniowa, zachowana w około 50%, typowe domy warmińskie – większość z XIX wieku; w każdej zagrodzie budynki gospodarcze z XIX i pierwszej połowy XX w.
plebania z XVIII w.
dawna karczma z XVIII w.
dawna szkoła z XIX w.
na terenie wsi znajduje się także konstrukcja przypominająca kształtem grotę, która mogła pierwotnie pełnić rolę kaplicy

Bibliografia

Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1973.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
Wojewódzka ewidencja zabytków [27.08.2026]
Bank Danych Lokalnych GUS [27.08.2026]
Kreis Braunsberg – Wikipedia (niem.) [27.08.2026]

Przypisy

↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Tolkowiec” (ID BDL 042815402062-0155518; SIMC 0155518; wartość 101), dostęp 27 sierpnia 2026.

[1] Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Tolkowiec” (ID BDL 042815402062-0155518; SIMC 0155518; wartość 101), dostęp 27 sierpnia 2026.

[1]