Parafia pw. św. Marcina w Tolkowcu
Parafia pw. św. Marcina w Tolkowcu – parafia rzymskokatolicka w archidiecezji warmińskiej, w dekanacie Braniewo.
Dzieje parafii
Tolkowiec został założony u schyłku wieku XIII. Przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim wystawiła kapituła warmińska 10 listopada 1300 r. Według opisu Karola Wyszyńskiego założycielem wsi był Bernhard, a przywilej otrzymał jego syn Henryk. Prawdopodobnie w tym samym okresie utworzono miejscową parafię. Siedzibą parafii pw. św. Marcina w Tolkowcu jest kościół parafialny pod wezwaniem tego samego świętego.
Zachowaną świątynię datuje się różnie. Hasło w Leksykonie Kultury Warmii i Mazur we wstępie podaje pierwszą połowę XIV w., a w części historycznej prawdopodobnie lata 1386–1400. Andrzej Kopiczko wymienia proboszcza Piotra Prangego już w 1381 r. Biskup Marcin Kromer konsekrował kościół i ołtarz główny 7 maja 1581 r.
Gotycka budowla była rozbudowywana i odnawiana. W XVIII w. dobudowano kaplicę chrzcielną i przedłużono kościół ku zachodowi. Wieżę nadbudowano w latach 1842–1849. Według Leksykonu kościół remontowano od około lat osiemdziesiątych XIX w. oraz w 1911 i 1962 r.
Salowy kościół ma wieżę od zachodu oraz dobudowaną od południa kruchtę, zakrystię i kaplicę. Wschodni szczyt zdobią sterczyny. Starsze okna są ostrołukowe. Trzy ołtarze oraz ambonę wykonał w latach 1861–1865 Karol Jeroszewicz (Carl Jeroschewitz) z Ornety. Wystrój wnętrza utrzymany jest w stylu neorokokowym.
Bibliografia
Leksykon Kultury Warmii i Mazur – Kościół pw. św. Marcina w Tolkowcu [dostęp 05.10.2026]
Andrzej Kopiczko, „Patrocinia św. Marcina w diec. (archidiec.) warmińskiej”, w: „Święty Marcin z Tours w wierze, pobożności, teologii i sztuce – dawniej i dziś”, Olsztyn 2022, s. 11–14: Tolkowiec [dostęp 05.10.2026]
Karol Wyszyński, „Historia okolic Elbląga: Od Płoskini do Tolkowca (odc. 59)”, 04.06.2017: Tolkowiec [dostęp 05.10.2026]
Archidiecezja Warmińska – Parafia Świętego Marcina w Tolkowcu [dostęp 26.08.2026]
Deon.pl, wykaz parafii: Parafia pw. św. Marcina w Tolkowcu[12.08.2014]