Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Prositach
Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Prositach — rzymskokatolicka parafia leżąca w dekanacie Lidzbark Warmiński należącym do archidiecezji warmińskiej. Kościół parafialny znajduje się w Prositach, a kancelaria we Franknowie.
Historia parafii
Wieś Prosity lokowano w 1354 roku, a parafia i kościół istniały w XIV wieku. Podczas wizytacji z lat 1597–1598 parafia należała do archiprezbiteratu jeziorańskiego. W wieku XV miejscowość wraz z kościołem została zniszczona w czasie wojen polsko-krzyżackich.
W 1502 roku biskup warmiński Łukasz Watzenrode przekazał wieś w dożywotnie użytkowanie biskupowi pomocniczemu Janowi Wilde. W 1585 roku na fundamentach poprzedniej świątyni wybudowano kościół. Konsekrował go 26 października 1608 biskup warmiński Szymon Rudnicki, ku czci Wniebowzięcia i Oczyszczenia Maryi. Funkcjonowanie szkoły parafialnej jest poświadczone dla lat 1597–1598. W 1789 funkcję nauczyciela w tej szkole pełnił organista Andrzej Parzan.
Murowana świątynia pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Według wykazu Narodowego Instytutu Dziedzictwa zbudowano ją w latach 1842–1844, a według Andrzeja Grabowskiego w latach 1840–1842. Kościół otoczono kamiennym murem z dwiema kutymi z żelaza bramami. 17 sierpnia 1845 biskup warmiński Józef Ambroży Geritz dokonał konsekracji nowo wybudowanego kościoła. W połowie XIX wieku do parafii należały wsie Księżno, Lądek i Biegonity. Parafia ma wspólną opiekę duszpasterską z parafią pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika we Franknowie.



Kaplice
W gminnym studium z 2011 roku wymieniono kaplice filialne w Księżnie i Lądku.
Ciekawostki
W Prositach urodził się Josef Engling, uczeń szkoły pallotynów w Szensztacie, związany z początkami ruchu szensztackiego. W kwietniu 2024 roku wicepostulatorka Alicja Kostka informowała o trwającym procesie jego beatyfikacji.
Zobacz też
Bibliografia
Archidiecezja Warmińska – karta parafii w Prositach [dostęp 04.10.2026]
Archidiecezja Warmińska – karta parafii we Franknowie, wspólna kancelaria i opieka duszpasterska [dostęp 26.08.2026]
Andrzej Grabowski, Prosity. Wieś dwóch Sług Bożych, 03.08.2011 [dostęp 04.10.2026]
Narodowy Instytut Dziedzictwa – wykaz zabytków nieruchomych województwa warmińsko-mazurskiego, stan na 31.01.2025, miejscowość Prosity [dostęp 04.10.2026]
Urząd Miejski w Bisztynku – opis szlaków rowerowych, odcinek przez Prosity [dostęp 04.10.2026]
Studium gminy Bisztynek, załącznik do uchwały nr IV/15/11, s. 27, kaplice w Księżnie i Lądku [dostęp 04.10.2026]
Anna Pytasz-Kołodziejczyk, Wizytacja archiprezbiteratu jeziorańskiego z lat 1597–1598 jako źródło do analizy podstaw gospodarczych i funkcjonowania parafii diecezji warmińskiej w XVI w., „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 2025, nr 4 (331), s. 453, 459 [dostęp 04.10.2026]
Spotkanie na temat biskupa Józefa Geritza, Archidiecezja Warmińska [dostęp 04.10.2026]
Alicja Kostka, An invitation to the youth: #YouOnMySide Initiative, 12.04.2024 [dostęp 04.10.2026]
Prosity – Prossitten, Kreis Rößel, Ostpreussen.net, 21.03.2021 [dostęp 04.10.2026]