Kruzy
| Kruzy | |
| Rodzaj miejscowości | wieś sołecka |
| Państwo |  Polska
|
| Województwo | warmińsko-mazurskie |
| Powiat | olsztyński |
| Gmina | Kolno |
| Liczba ludności (2021) | 192[1] |
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego   Kruzy | |
Położenie na mapie Polski  Kruzy | |
| |
Kruzy (niem. Krausen) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Kolno. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.
Wieś w 2010 roku była zamieszkana przez 233 osoby.
Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku, miejscowość liczyła 192 osób.[1]
Położenie
Miejscowość jest położona na Pojezierzu Olsztyńskim, w odległości 4,1 km od Jeziora Bęskiego.
Dzieje miejscowości
Niemiecka nazwa miejscowości była przeróbką pruskiej wersji, która oznaczała gruszkę.
Dokument lokacyjny wsi został wystawiony w 1374 roku. Nowa miejscowość miała powstać na 60 włókach nadanych na prawie chełmińskim. Kruzy stanowiły jeden z elementów łańcucha obronnego obejmującego obszar od jeziora Dadaj aż do wsi Łężany. Wieś została doszczętnie zniszczona w czasie wojny polsko–krzyżackiej w latach 1519–1521. Kruzy zostały opuszczone przez dotychczasowych mieszkańców. Podobnie jak w przypadku pozostałych wsi, podjęto próby ponownego obsadzenia ziemi leżącej odłogiem. Do 1533 roku udało się zagospodarować zaledwie 25 włók. Akcja osadnicza przebiegała powoli i nie przynosiła oczekiwanych rezultatów. Ostatecznie biskup Stanisław Hozjusz w 1568 roku sprzedał Kruzy swojemu krewnemu Piotrowi Zawadzkiemu. Tym sposobem wieś przekształciła się w majątek lenny na prawie chełmińskim. Z części majątku wydzielono folwark; część funkcjonowała jako wieś szlachecka. W późniejszym okresie w nieznanych okolicznościach dobra przeszły w ręce jezuitów z Reszla. Fakt ten potwierdza dokument odnawiający zapis majątku na rzecz jezuitów, który został wystawiony w 1 września 1639 roku przez biskupa Mikołaja Szyszkowskiego. W latach 1709-1711 Kruzy nawiedziła epidemia dżumy. W 1783 roku w miejscowości działał nieprzerwanie folwark oraz młyn; wieś składała się z 35 domów. W 1820 roku Kruzy były zamieszkane przez 258 osób. 28 lat później liczba mieszkańców wzrosła do 384. Większość z nich była zatrudniona w miejscowym folwarku. Ludność polska stanowiła znaczny procent mieszkańców. W 1939 roku Kruzy były zamieszkane przez 531 osób. Po zakończeniu II wojny światowej we wsi osiedlili się przybysze z różnych części ziem polskich.
Kultura
W miejscowości działa świetlica wiejska.
Bezpieczeństwo
W Kruzach znajduje się jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.
Szkolnictwo
W miejscowości działa Publiczny Specjalny Katolicki Ośrodek Edukacyjno–Wychowawczy.
Religia
Wieś znajduje się na terenie parafii greckokatolickiej pw. Przemienienia Pańskiego w Reszlu.
Zabytki
- Zabudowa wiejska z połowy XIX oraz przełomu XIX i XX stulecia.
Turystyka
- Szlak rowerowy o długości 65 km – przebieg trasy: Biskupiec – Stanclewo – Stary Gieląd – Zyndaki – Burszewo – Widryny – Leginy – Samławki – Kabiny – Kolno – Górowo – Kruzy – Labuchy – Biskupiec.
Ludzie związani z miejscowością
- Ewa Maria Sirowatka (1917–1989) – urodzona w Kruzach warmińska pisarka tworząca w języku niemieckim
Bibliografia
Biskupiec. Z dziejów miasta i powiatu, red. Wanda Korycka, Olsztyn 1969.
Bank Danych Lokalnych GUS[19.09.2026]
Strona Urzędu Gminy Kolno [19.09.2026]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Kruzy” (ID BDL 042815614082-0478434; SIMC 0478434; wartość 192), dostęp 19 września 2026.