Banie Mazurskie

	Banie Mazurskie
	; Kościół w Baniach Mazurskich.; Fot. Mieczysław Kalski
Rodzaj miejscowości	wieś gminna
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	gołdapski
Gmina	Banie Mazurskie
Liczba ludności (2021)	1209 (łącznie z: część Owczary, wieś Banie Mazurskie)
	Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ; Banie Mazurskie
	Położenie na mapie Polski ; Banie Mazurskie
	54°14′33″N 22°02′27″E/54,242500 22,040833

Banie Mazurskie (niem. Benkheim) – wieś gminna położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie gołdapskim, w gminie Banie Mazurskie; siedziba gminy. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego. W latach 1999-2001 wieś wchodziła w skład powiatu giżyckiego. Jest to druga pod względem liczby ludności miejscowość w powiecie gołdapskim. W skład sołectwa wchodzą wsie: Banie Mazurskie, Owczary oraz Wólka.

Położenie

Wieś położona jest w północno-wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, nad rzeką Gołdapą, 22 km na południowy zachód od Gołdapi, w połowie drogi z Gołdapi do Węgorzewa; przebiega przez nią droga wojewódzka nr 650.

Dzieje miejscowości

Wieś powstała w ramach kolonizacji północno-wschodnich terenów Prus Książęcych. W 1566 r. starosta węgorzewski sprzedał cztery łany sołeckie nad Gołdapą komornikowi Mikołajowi (42 grzywny za każdy łan). W zamian Mikołaj zobowiązał się do założenia wsi czynszowej na 44 łanach, z których część była już zagospodarowana. Ze względu na trudne warunki terenowe osadnikom zagwarantowano 10 lat wolnizny. Wieś została całkowicie spalona podczas najazdu tatarskiego w 1656 r., a w 1710 r. większość mieszkańców wymarła podczas wielkiej epidemii dżumy.

Kościół w Baniach Mazurskich wybudowano wkrótce po założeniu wsi. Jeszcze w 1569 r. był on filią ewangelickiej parafii węgorzewskiej, ale w 1581 r. istniała tam już odrębna parafia. Kościół początkowo miał wieżę drewnianą, w 1698 r. dobudowano wieżę z cegieł; w drugiej połowie XIX wieku został odnowiony. Obecnie jest to siedziba parafii rzymskokatolickiej pw. św. Antoniego Padewskiego.

Rozwój wsi znacznie przyspieszył, gdy wybudowano linię kolejową Węgorzewo - Gołdap. W pierwszych latach XX wieku Mieczysław Orłowicz zachwalał "ładne okolice nad rzeką Gołdapą", polecał wycieczki w Lasy Skaliskie, zaś punktem wypadowym mógł być tutejszy "pensjonat pana Romejko"^[2].

Po II wojnie światowej we wsi reaktywowano szkołę; założono ośrodek zdrowia, izbę porodową, spółdzielnię mleczarską. Działało tu duże Państwowe Gospodarstwo Rolne. Obecnie we wsi w dalszym ciągu działa ośrodek zdrowia, a także apteka, bank, restauracja; jest tu również przystanek PKS.

Liczba mieszkańców w poszczególnych okresach:

1857 r. - 321 osób;
1885 r. - 487 osób;
1925 r. - 841 osób;
1933 r. - 1675 osób;
1939 r. - 1973 osoby.

Edukacja

Kultura

Gminna Biblioteka Publiczna w Baniach Mazurskich;
Gminny Ośrodek Kultury i Promocji w Baniach Mazurskich;
Kwartet „Zorepad”;
Zespół ludowy Wesoła Gromada;
W miejscowości działa Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne.
Organizowane są tutaj imprezy towarzyszące w ramach Jesiennych Koncertów Muzyki Cerkiewnej

Religia

Zabytki

Dawny kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pw. św. Antoniego Padewskiego, z XVI wieku, odnowiony w 1876 r.; wraz z XVII-wiecznymi murami kościoła;
Dawny kościół baptystów, obecnie cerkiew parafii bizantyjsko-ukraińskiej;
Kwatera wojenna zlokalizowana na terenie dawnego cmentarza gminnego. Miejsce spoczynku 14 żołnierzy rosyjskich, poległych w czasie I wojny światowej;
Kwatera wojenna zlokalizowana na terenie tzw. nowego cmentarza. Miejsce spoczynku 2 żołnierzy niemieckich, poległych we wrześniu 1914 r.;
Mogiła wojenna zlokalizowana na cmentarzu ewangelickim. Miejsce pochówku żołnierza niemieckiego, poległego na przełomie 1914/1915 r.
Relikt pomnika poległych w I wojnie światowej.

Ludzie związani z miejscowością

Ryszard Bogusz (ur. 1963) — samorządowiec, wójt gminy Banie Mazurskie.
Józef Markiewicz (ur. 1960 r. ) — urodzony w Baniach Mazurskich społecznik, samorządowiec, wójt gminy Budry.

Bibliografia

Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1971.
Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
Wojewódzka ewidencja zabytków [28.08.2026]
Bank Danych Lokalnych GUS [28.08.2026]
rowery.olsztyn.pl [28.08.2026]
Gminna Biblioteka Publiczna w Baniach Mazurskich [28.08.2026]
polskaniezwykla.pl [data dostępu 29 XII 2013]
Kreis Angerburg – Wikipedia (niem.) [28.08.2026]

Przypisy

↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Banie Mazurskie” (ID BDL 042815518012-0753550; SIMC 0753550) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Owczary | Banie Mazurskie), dostęp 28 sierpnia 2026.
↑ M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Na nowo podali do druku G. Jasiński, A. Rzempołuch, R. Traba, Olsztyn 1991, s. 83.

[1] Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Banie Mazurskie” (ID BDL 042815518012-0753550; SIMC 0753550) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Owczary | Banie Mazurskie), dostęp 28 sierpnia 2026.

[2] M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Na nowo podali do druku G. Jasiński, A. Rzempołuch, R. Traba, Olsztyn 1991, s. 83.

[1]

[2]