Zagaje

	Zagaje
	; Zagaje - szkoła podstawowa.
Rodzaj miejscowości	wieś sołecka
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	braniewski
Gmina	Lelkowo
Liczba ludności (2021)	546
	Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ; Zagaje
	Położenie na mapie Polski ; Zagaje
	54°21′N 20°07′E/54,350000 20,116667

Zagaje (niem. Hasselpusch) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, w gminie Lelkowo.

Położenie

Wieś położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, w odległości około 3 km na północ od Lelkowa.

Dzieje miejscowości

Wieś założona przez Krzyżaków w pierwszej połowie XIV wieku. W 1527 roku, za zasługi w wojnie polsko-krzyżackiej, Zagaje oraz pobliską wieś Piele otrzymał rycerz Klaus von Auer.
Na początku XIX wieku majątek w stał się własnością rodziny von Brandtów. Następnie na krótko przeszedł w ręce pruskiego rodu zu Dohnów. W 1905 roku majątek przejęła rodzina von Steegen z Klein Steegen (obecnie miejscowość w obwodzie kaliningradzkim). Ostatnia właścicielka Zagaj - Jutta von Steegen - poślubiła pochodzącego z Dusseldorfu Siegfrida von Leyen. Z ich inicjatywy w 1925 roku wybudowano nową siedzibę rodu - istniejący do dzisiaj pałac w Zagajach. Rodzina von Leyen pozostała w Zagajach prawie do końca II wojny światowej.
Po 1945 roku we wsi funkcjonował PGR^[2].
W 1954 roku, po reformie podziału administracyjnego państwa^[3], Zagaje włączono do gromady Bieńkowo^[4] w powiecie braniewskim. Gromadę zlikwidowano w 1968 roku, a jej tereny stały się częścią gromady Lelkowo^[2]. W 1972 roku, kolejna reforma przywracała podział państwa na gminy^[5]. Wieś Zagaje włączono do gminy Lelkowo^[6]. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa elbląskiego^[7].

Edukacja

We wsi funkcjonuje szkoła podstawowa.

Zabytki

zespół dworski w Zagajach – pałac z XIX w. (obecnie szkoła podstawowa) wraz z parkiem

Religia

We wsi znajduje się kościół parafialny. Zagaje należą również do parafii greckokatolickiej w Lelkowie.

Przyroda

Wieś leży w obszarze Natura 2000 Ostoja Warmińska.

Ciekawostki

Siegfrid von Leyen był wielkim miłośnikiem i hodowcą koni. Jeden z jego koni, urodzony w czasie wojny w Zagajach, Perkunom, zdobył w roku 1956 srebrny medal na Olimpiadzie w Sztokholmie. Ta pasja przyniosła w późniejszym czasie Siegfridowi przydomek "Końskiego barona". W latach międzywojennych był on przewodniczącym lokalnych związków jeździeckich w Lelkowie i Cynatach (obecnie Korniewo w Rosji) oraz związku powiatowego z siedzibą w Świętomiejscu (dziś Mamonowo w obwodzie kaliningradzkim). Organizował liczne turnieje i zawody jeździeckie.

Przypisy

↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Zagaje” (ID BDL 042815402042-0151680; SIMC 0151680; wartość 546), dostęp 26 sierpnia 2026.
↑ ^2,0 ^2,1 Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar, Olsztyn 1973.
↑ Dz.U. 1954, nr 43, poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]
↑ Uchwała Nr 11 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu braniewskiego, [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 20 grudnia 1954 roku.
↑ Dz.U. 1972, nr 49, poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]
↑ Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 7 grudnia 1972 roku.
↑ Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]

Bibliografia

Dz.U. 1954, nr 43, poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]
Dz.U. 1972, nr 49, poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]
Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]
Uchwała Nr 11 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu braniewskiego. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 20 grudnia 1954 roku.
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 7 grudnia 1972 roku.
Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar, Olsztyn 1973.
Plan Odnowy Miejscowości Zagaje na lata 2009–2016 [26.08.2026]
Bank Danych Lokalnych GUS [26.08.2026]
Wykaz sołtysów w Gminie Lelkowo — aktualizacja [26.08.2026]
Mapy Google Maps [10.02.2015]

[1] Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Zagaje” (ID BDL 042815402042-0151680; SIMC 0151680; wartość 546), dostęp 26 sierpnia 2026.

[p1-2] 2,0 ^2,1 Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar, Olsztyn 1973.

[3] Dz.U. 1954, nr 43, poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]

[4] Uchwała Nr 11 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu braniewskiego, [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 20 grudnia 1954 roku.

[5] Dz.U. 1972, nr 49, poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]

[6] Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 7 grudnia 1972 roku.

[7] Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]