Przełęk
| Przełęk | |
| Rodzaj miejscowości | wieś sołecka |
| Państwo |  Polska
|
| Województwo | warmińsko-mazurskie |
| Powiat | działdowski |
| Gmina | Płośnica |
| Liczba ludności (2021) | 304 (łącznie z: część Artulewo, część Przełęk Kościelny, część Przełęk Mały, wieś Przełęk)[1] |
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego   Przełęk | |
Położenie na mapie Polski  Przełęk | |
| |
Przełęk (niem. Przellenk, do 2007 r. Przełęk Duży) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie działdowskim, w gminie Płośnica. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ciechanowskiego.
Położenie
Wieś położona jest w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego, na pograniczu Pojezierza Mazurskiego i Niziny Mazowieckiej, 14 km na zachód od Działdowa i 11 km na południowy wschód od Lidzbarka; przebiega przez nią droga wojewódzka nr 544.
Dzieje miejscowości
Wieś powstała w ramach kolonizacji południowych terenów państwa Zakonu Krzyżackiego. W 1328 roku rycerze: Klaus z Zielenia i Walter ze Zgniłego Błota koło Brodnicy otrzymali od komtura dzierzgońskiego Lundera z Brunszwiku 42 łany na prawie chełmińskim między Gródkami a Wielkim Łęckiem; w zamian zobowiązali się do dwóch służb zbrojnych. Początkowo wieś występowała jako Waltersgut, ale już na początku XV wieku pojawiła się nazwa Przełęk. Na obszarze wspomnianego nadania powstały wsie: Przełęk Duży i Przełęk Mały. Należały one przez pewien czas do Rywockich, a od drugiej połowy XVII wieku do Bagińskich.
Kościół we wsi istniał już w XVI wieku, założony staraniem właścicieli majątku. Po reformacji zamieniony w świątynię ewangelicką, na początku XVII wieku został oddany w ręce katolików. Aż do końca XIX wieku był on filią kościoła w Wielkim Łęcku.
W okresie międzywojennym wieś uregulowano i przeprowadzono melioracje, w wyniku których osuszono bardzo podmokłe okoliczne łąki.
Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:
- 1848 r. – 158 osób
- 1857 r. – 191 osób
- 1921 r. – 280 osób
- 1931 r. – 943 osoby
- 1993 r. – 387 osób
- 2001 r. – 386 osób
Gospodarka
We wsi działają m.in. firma handlowa, firma świadcząca usługi rolnicze, firmy zajmujące się handlem obwoźnym (artykuły przemysłowe i odzieżowe), naprawą i produkcją sprzętu rolniczego, a także przedsiębiorstwa remontowo–budowlane[2].
Religia
We wsi znajduje się siedziba parafii rzymskokatolickiej.
Zabytki
- kościół neogotycki z lat 1899-1901, odremontowany
- kilka przykładów budownictwa z końca XIX i początku XX wieku (domy nr: 28, 66, 68, 71)
- budynek szkoły z początku XX wieku
Bibliografia
Działdowo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Wanda Korycka, Olsztyn 1966.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Strona Urzędu Gminy Płośnica] [21.08.2026]
Bank Danych Lokalnych GUS [21.08.2026]
Kreis Neidenburg – Wikipedia (niem.) [21.08.2026]
Przypisy
- ↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Przełęk” (ID BDL 042815403052-0122536; SIMC 0122536) — wartość zbiorcza obejmująca 4 jednostki SIMC (Artulewo | Przełęk Kościelny | Przełęk Mały | Przełęk), dostęp 21 sierpnia 2026.
- ↑ dane z roku 2009 Strona Urzędu Gminy Płośnica [21.08.2026]