Pilchy

	Pilchy
Rodzaj miejscowości	wieś sołecka
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	piski
Gmina	Pisz
Liczba ludności (2021)	108
Strefa numeracyjna	(+48) 87
Kod pocztowy	12-200
Tablice rejestracyjne	NPI
	Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ; Pilchy
	Położenie na mapie Polski ; Pilchy
	53°41′03″N 21°53′41″E/53,684167 21,894722

Pilchy (niem. Pilchen) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Pisz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Położenie

Wieś położona jest w południowo–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego na Równinie Mazurskiej, 16 km (w linii prostej około 10 km) na północny wschód od Pisza, na brzegu jeziora Roś. W pobliżu wsi (między Pilchami a Bielicami) płynie strumyk Dziękałówka, dopływ jeziora Roś.

Dzieje miejscowości

Osada istniała prawdopodobnie już w pierwszej połowie XV wieku. Przywilej lokacyjny otrzymała jednak dopiero w 1465 roku, gdy nadano ją na prawie chełmińskim braciom Tomkowi i Janikowi Pilchom. Obejmowała wówczas 16 łanów; Pilchom zezwolono również na założenie karczmy. Od owych braci – a pochodzili oni z rodu rycerskiego – wywodzi się nazwa wsi. W późniejszym czasie wieś powiększyła się o 2 łany w 1519 roku i o kolejne 2,5 łana w 1554 roku. W wyniku epidemii dżumy, która dotarła do wsi latem 1710 roku, populacja znacznie się zmniejszyła (zmarło 76 mieszkańców). Wieś należała do parafii ewangelickiej w Piszu. W 1737 roku powstała we wsi szkoła. W 1935 roku pracował w niej jeden nauczyciel, uczyło się 62 dzieci.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców wsi w poszczególnych okresach:

1857 r. – 216 osób

1864 r. – 275 osób

1867 r. – 289 osób

1933 r. – 353 osoby

1939 r. – 314 osób

1988 r. – 131 osób

Szkolnictwo

W Pilchach, nad brzegiem jeziora Roś, znajduje się Stacja Hydrobiologiczna Uniwersytetu Warszawskiego, w której prowadzone są badania naukowe i zajęcia dla studentów.

Zabytki

dawny cmentarz ewangelicki z początku XX wieku
zespół budynków szkolnych z początku XX wieku: szkoła i budynek gospodarczy, murowane
dwa murowane domy (nr 8 i 17) z początku XX wieku

Bibliografia

Białuński Grzegorz, Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie), Olsztyn 2002.
Białuński Grzegorz, Przyczynek do przebiegu zarazy dżumy w starostwie piskim w latach 1709–1711, Znad Pisy, nr 13/14, 2004/2005, ss. 51–57.
von Hippel Rudolf, Przegląd statystycznych i innych uwarunkowań powiatu Johannisburg na podstawie przeprowadzonego spisu powszechnego w dniu 3 grudnia 1867 r. wg zestawienia starosty von Hippela w roku 1868, Znad Pisy, nr 19–20, 2010–2011, ss. 83–157.
Kossert Andreas, Mazury. Zapomniane Południe dawnych Prus Wschodnich, przeł. Barbara Ostrowska, Warszawa 2004.
Olszak Piotr, Przegląd budownictwa drewnianego na Ziemi Piskiej, Znad Pisy, nr 10, 2001, ss. 106–121.
Pisz. Z dziejów miasta i powiatu, red. Wanda Korycka, Olsztyn 1970.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Worobiec Antoni, Worobiec Krzysztof A., Z dziejów szkolnictwa na Ziemi Piskiej, Znad Pisy, nr 13/14, 2004/2005, ss. 73–90.
Kreis Johannisburg – Wikipedia (niem.) [17.09.2026]
Bank Danych Lokalnych GUS [17.09.2026]

Przypisy

↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Pilchy” (ID BDL 042815516035-0764430; SIMC 0764430; wartość 108), dostęp 17 września 2026.

[1] Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Pilchy” (ID BDL 042815516035-0764430; SIMC 0764430; wartość 108), dostęp 17 września 2026.

[1]