Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie
| Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie | |
Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie. Fot. Romek. Źródło: Wikimedia Commons
| |
| Siedziba | Gietrzwałd |
| Adres | ul. Kościelna 4, 11-036 Gietrzwałd |
| Data powołania | XIV w. |
| Wyznanie | katolickie |
| Kościół | rzymskokatolicki |
| Archidiecezja | warmińska |
| Dekanat | Łukta |
| Kościół | Bazylika Mniejsza Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie |
| Archidiecezja Warmińska – Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie | |
Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie — rzymskokatolicka parafia leżąca w dekanacie Łukta należącym do archidiecezji warmińskiej. Kościół parafialny, tj. Bazylika Mniejsza Narodzenia Najświętszej Marii Panny, znajduje się w Gietrzwałdzie.

Historia parafii
19 maja 1352 roku Warmińska Kapituła Katedralna wydała akt lokacyjny osady Gietrzwałd. Na początku postawiono drewnianą kaplicę. Prawdopodobnie w tym samym czasie powstała parafia. Pierwszym znanym proboszczem był Jan Sternchen. W czasie wojny polsko-krzyżackiej 1410–1414 wieś i kaplica zostały zniszczone. W XV wieku wybudowano jednonawowy kościół gotycki na podmurówce z kamienia. Konsekrował go 31 marca 1500 roku pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Panny Marii biskup Jan Wilde, sufragan warmiński. Kościół był wiele razy przebudowywany.
11 czerwca 1790 roku biskup Ignacy Krasicki uroczyście zaprowadził odpust ku czci świętych Apostołów Piotra i Pawła. W XIX wieku ks. proboszcz Józef Jordan doprowadził do rozbudowy kościoła, wzmocnił fundamenty i ściany. Obecny kształt przybrała świątynia bezpośrednio po objawieniach, kiedy proboszczem był ks. Augustyn Weichsel. W latach 1878–1884, pod kierunkiem architekta Arnolda Güldenpfenniga, powiększono kościół tak, by nie naruszając części gotyckiej, związać ją z nową, neogotycką, i stworzyć harmonijną całość. Dobudowano nawę poprzeczną z emporami oraz prezbiterium z kryptą, nadając kościołowi kształt krzyża rzymskiego. Rozebrano górną, drewnianą część wieży i wzniesiono murowaną z cegły ze zwieńczeniem neogotyckim. Dach kościoła pokryto dachówką, a wieżę blachą.
Rozwój kultu maryjnego w Gietrzwałdzie wiąże się z relacjami o objawieniach Matki Bożej od 27 czerwca do 16 września 1877 roku, dziewiętnaście lat po objawieniach w Lourdes. Głównymi wizjonerkami były trzynastoletnia Justyna Szafryńska i dwunastoletnia Barbara Samulowska. Według opisu sanktuarium Justyna po raz pierwszy miała zobaczyć Maryję, gdy wracała z matką z egzaminu przed I Komunią świętą. W kolejnych dniach o widzeniach opowiadała również Barbara: przedstawiały one „Jasną Panią” z Dzieciątkiem Jezus, siedzącą na tronie pośród aniołów nad klonem przed kościołem. W relacjach dziewcząt Maryja przedstawiała się jako Niepokalanie Poczęta i wzywała do codziennego odmawiania różańca. Dziewczęta pytały o zdrowie i zbawienie, ustanie prześladowań Kościoła w Królestwie Polskim oraz obsadzenie osieroconych parafii na południowej Warmii. Według tych relacji usłyszały, że sytuacja Kościoła poprawi się dzięki gorliwej modlitwie wiernych.
Pielgrzymi czerpią wodę ze źródełka, które według relacji wizjonerek Maryja miała pobłogosławić wieczorem 8 września 1877 roku. Sanktuarium przytacza relacje o uzdrowieniach i uldze w cierpieniu, przypisywanych tej wodzie. Błogosławieństwo upamiętnia figura Niepokalanej Dziewicy. Wodę przeprowadzono do kamiennej studzienki. Nad źródełkiem znajdują się trzy marmurowe płaskorzeźby przedstawiające Mojżesza dotykającego laską skały, z której wytrysnęła woda, oraz Izraelitów pijących wodę na pustyni.
13 sierpnia 1945 roku opiekę nad sanktuarium gietrzwałdzkim powierzono zakonowi kanoników regularnych laterańskich. Na mocy bulli papieża Pawła VI z dnia 2 lutego 1970 roku kościół w Gietrzwałdzie otrzymał tytuł bazyliki mniejszej. Przed uroczystościami 100-lecia objawień Matki Bożej dokonano renowacji architektury i wnętrza kościoła, założono nową posadzkę marmurową i odnowiono polichromię. W kościele znajduje się otaczany kultem obraz Matki Bożej, który tradycja sanktuarium nazywa cudami słynącym. W bliskim sąsiedztwie kościoła znajdują się ścieżki różańcowe i stacje Drogi Krzyżowej. Uroczystość jubileuszowa 100-lecia objawień w 1977 roku ukazała potrzebę stworzenia w Gietrzwałdzie domu pielgrzyma. Do realizacji tego przedsięwzięcia przystąpił ówczesny przeor domu zakonnego w Gietrzwałdzie ks. Franciszek Martuszewski CRL. W trudnych czasach, przy napotykanych przeszkodach w uzyskaniu pozwolenia na budowę i zakupieniu materiałów budowlanych, ciężkiej sytuacji finansowej sanktuarium, budowa trwała przeszło 10 lat. W 1989 roku pierwsi pielgrzymi skorzystali z usług nowego domu pielgrzyma.
Domy zgromadzeń zakonnych na terenie parafii
Zakon Księży Kanoników Regularnych Laterańskich
Zgromadzenie Sióstr św. Katarzyny Dziewicy i Męczennicy
Zgromadzenie Sióstr Służek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanej
Grupy działające na terenie parafii
W 2018 r., według archiwalnej strony sanktuarium, działali chór parafialny i ministranci.
Multimedia
Zobacz też
Archidiecezja Warmińska
sanktuariummaryjne.pl, Ksiądz Augustyn Weichsel — proboszcz gietrzwałdzki w czasie objawień w 1877 roku [4.10.2014]
sanktuariummaryjne.pl, film o sanktuarium w Gietrzwałdzie [4.10.2014]
Bibliografia
Sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej, Historia sanktuarium [dostęp 04.10.2026]
Sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej, Historia objawień [dostęp 04.10.2026]
Sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej, Cudowne źródełko [dostęp 04.10.2026]
Archidiecezja Warmińska, Zakony i zgromadzenia – domy w Gietrzwałdzie [dostęp 04.10.2026]
Archidiecezja Warmińska – Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie [dostęp 26.08.2026]
Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, red. Bronisław Magdziarz, Olsztyn 1999
Katalog duchowieństwa katolickiego diecezji warmińskiej (do 1945 roku), Andrzej Kopiczko, Olsztyn 2003
Katalog duchowieństwa katolickiego diecezji warmińskiej (1945-1992), Andrzej Kopiczko, Olsztyn 2006
Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie [4.10.2014]
Studia Warmińskie XIV, Bp Jan Obłąk, 1977