Parafia pw. św. Wawrzyńca w Gryźlinach
| Parafia pw. św. Wawrzyńca w Gryźlinach | |
Źródło: stawiguda.com.pl
| |
| Siedziba | Gryźliny |
| Adres | ul. Kościelna 21, 11-034 Gryźliny |
| Data powołania | XIV w. |
| Wyznanie | katolickie |
| Kościół | rzymskokatolickie |
| Archidiecezja | warmińska |
| Dekanat | Olsztynek |
| Kościół | św. Wawrzyńca |
| Wspomnienie liturgiczne | 10 sierpnia |
| parafiagryzliny.hekko.pl | |
Parafia pw. św. Wawrzyńca w Gryźlinach – parafia rzymskokatolicka usytuowana w archidiecezji warmińskiej, w dekanacie Olsztynek.
Dzieje miejscowości i parafii
Akt lokacyjny miejscowości Gryźliny jest datowany na 1358 r. Lokacja nastąpiła z inicjatywy kapituły warmińskiej. Przywilej lokacyjny przewidywał pięć włók na uposażenie parafii. Archidiecezja Warmińska datuje jej powstanie na XIV w.[1] Terytorialnie parafia w XVI w. przynależała do dekanatu Dobre Miasto.
Patron
Patronem parafii pw. św. Wawrzyńca w Gryźlinach jest męczennik za wiarę, diakon i święty Kościoła katolickiego św. Wawrzyniec.
Nie zachowało się wiele informacji na temat jego życia. Tradycja dotycząca Świętego Kielicha przypisuje mu pochodzenie z Hiszpanii. Według tradycji rzymskiej poniósł śmierć męczeńską 10 sierpnia 258 r., przypiekany na ruszcie. Legenda wiąże postać św. Wawrzyńca ze św. Graalem – kielichem, z którego Jezus Chrystus miał pić podczas Ostatniej Wieczerzy. Według tradycji przedstawionej przez Fundación Santo Cáliz papież Sykstus II miał za pośrednictwem Wawrzyńca wysłać kielich do Huesca w Hiszpanii, aby uchronić go przed prześladowaniami za cesarza Waleriana.[2] Szczególne okoliczności jego śmierci sprawiły, że szybko zyskał na popularności. Na początku średniowiecza uchodził za jednego z najbardziej popularnych świętych w Kościele katolickim.
W tradycji katolickiej św. Wawrzyniec jest wzywany jako patron chroniący przed pożarami i chorobami reumatycznymi oraz patron kucharzy, piekarzy i bibliotekarzy.
Kościół parafialny
Pierwszy kościół parafialny był drewniany. Powstał w XIV lub XV w. Murowaną świątynię wzniesiono około 1573 r., a 17 września 1580 r. konsekrował ją bp Marcin Kromer.[3]
Układ kościoła w Gryźlinach ma prostą konstrukcję. Wykonano go z kamienia polnego oraz cegły. Od zachodu znajduje się drewniana wieża. Karta ewidencyjna z 1991 r. i strona parafii datują ją na XVIII w., podczas gdy w karcie z 1953 r. wpisano rok 1824. Prezbiterium i zakrystia są dobudówkami z XX w. Nowa zakrystia zastąpiła poprzednią, gotycką. Według strony parafii zakrystię dobudowano w 1930 r. Karta z 1953 r. przypisuje rok 1930 prezbiterium i zakrystii, a karta z 1991 r. podaje dla obu rok 1933.[4] Ołtarz główny także jest drewniany. Strona parafii opisuje go jako późnobarokowy i datuje na około 1740 r., natomiast karta ewidencyjna z 1991 r. podaje około 1700 r.[5] Kościół posiada zabytkowe rzeźby świętych, tj. Jana Nepomucena oraz Michała Archanioła. XVIII-wieczny ołtarz boczny jest wyposażony w obraz, na którym namalowano postać św. Józefa z Dzieciątkiem. Drugi ołtarz boczny zawiera obraz z wizerunkiem św. Wawrzyńca (patron parafii). Na balustradzie chóru muzycznego znajdują się malowane płyciny, datowane przez stronę parafii na XVII w., przedstawiające świętych: Apolonię, Barbarę, Cecylię, Rozalię, Marię Magdalenę, Mikołaja, Franciszka, Rocha, Dawida oraz Kazimierza.
Duchowni parafii
W 1865 r. proboszczem parafii był Julius Dinder (1830-1890) – kanonik warmiński, arcybiskup poznański i gnieźnieński.
- W 1865 r. proboszczem parafii był Julius Dinder (1830–1890), późniejszy kanonik honorowy kapituły warmińskiej oraz arcybiskup gnieźnieński i poznański.[6]
Przypisy
- ↑ Adolf Boetticher, Die Bau- und Kunstdenkmäler in Ermland, Königsberg 1894, s. 119; skan. Karta parafii Archidiecezji Warmińskiej.
- ↑ Fundación Santo Cáliz, La Historia del Santo Cáliz, sekcja La Tradición de los Primeros Siglos.
- ↑ O parafii; Zabytek.pl, kościół w Gryźlinach; karta ewidencyjna z 1991 r., historia obiektu, s. 2.
- ↑ Karta zielona zabytku, wypełniona 5 grudnia 1953 r., z późniejszymi adnotacjami, pole 9 na s. 1; skan. Karta biała z 1991 r., s. 2; skan. Strona parafii.
- ↑ Strona parafii; karta biała z 1991 r., s. 2.
- ↑ Adam Nawacki, O historii parafii i kościoła w Gryźlinach, „ALBO” nr 3 (281), 2023, s. 16–17; Julian Wojtkowski, Dzieje kapituły warmińskiej 1772–1945, s. 53 (PDF s. 29).
Bibliografia
Adam Nawacki, „O historii parafii i kościoła w Gryźlinach”, ALBO nr 3 (281), 2023, s. 15–17.
Adolf Boetticher, „Die Bau- und Kunstdenkmäler in Ermland”, Königsberg 1894, s. 119–120.
Julian Wojtkowski, „Dzieje kapituły warmińskiej 1772–1945”, s. 53.
Internetowa Liturgia Godzin — św. Wawrzyniec, diakon i męczennik [dostęp 24.09.2026]
Archidiecezja Warmińska – Parafia Świętego Wawrzyńca w Gryźliny [dostęp 26.08.2026]
Parafia Gryźliny[07.08.2014]
Archidiecezja warmińska: Parafia Gryźliny[07.08.2014]
deon.pl. wykaz parafii: Gryźliny[07.08.2014]
św. Wawrzyniec pl.wikipedia.org, św. Wawrzyniec[07.08.2014]