Parafia pw. św. Marcina w Ełdytach Wielkich
| Parafia pw. św. Marcina w Ełdytach Wielkich | |
| Siedziba | Ełdyty Wielkie |
| Adres | Ełdyty Wielkie, 11-135 Lubomino |
| Data powołania | XIII w. |
| Wyznanie | katolickie |
| Kościół | Kościół rzymskokatolicki |
| Archidiecezja | warmińska |
| Dekanat | Orneta |
| Kościół | Kościół pw. św. Marcina w Ełdytach Wielkich |
| Wspomnienie liturgiczne | 11 listopada |
Parafia pw. św. Marcina w Ełdytach Wielkich – parafia rzymskokatolicka usytuowana w archidiecezji warmińskiej, w dekanacie Orneta.
Dzieje miejscowości
Akt lokacyjny wsi Ełdyty jest datowany na 1289 r. Lokacji dokonał Henryk Fleming piastujący wówczas godność biskupa na Warmii. Ełdyty na początku swego istnienia należały do Konrada Wendepfaffego.
Historia parafii
Parafia w Ełdytach należy do najstarszych wiejskich parafii na Warmii. Według katalogu archidiecezji powstała w XIII w. Już przy lokacji wsi zaznaczono, że na tym terenie ma powstać parafia. Nadano jej patronat św. Marcina. Należy zaznaczyć, iż parafia w Ełdytach jako nieliczna na Warmii posiadała prywatny patronat. O pierwszym duchownym pełniącym funkcję proboszcza dowiadujemy się z dokumentacji datowanej na rok 1345. Do 1525 r. wiejska parafia w Ełdytach wchodziła w skład archiprezbiteratu orneckiego.
Parafia w Ełdytach prowadziła własną szkołę parafialną. Takie informacje pochodzą z dokumentacji, którą wytworzono w konsekwencji prowadzonych na tym terenie wizytacji, tj. z 1583 r. i późniejsze.
Kościół parafialny
Kościół pw. św. Marcina jest siedzibą tamtejszej parafii. Leksykon Kultury Warmii i Mazur datuje budowę kościoła na lata 1310–1320. Świątynię wzniesiono z kamienia polnego, a podczas XIX-wiecznej rozbudowy użyto również cegły.
Świątynia ma średniowieczny rodowód. Neogotycki charakter nadano jej podczas przebudowy w latach 1885–1886. Większość wyposażenia jest również neogotycka, choć zachowały się starsze rzeźby barokowe. W części prezbiterium zastosowano sklepienie krzyżowo-żebrowe. Kościół znajdował się w niemal doskonałym stanie aż do końca II wojny światowej. W roku 1945 świątynia doznała pewnych zniszczeń za sprawą żołnierzy Armii Czerwonej, którzy uszkodzili wieżę kościelną, strzelając do snajpera, który się tam ukrył. Jednakże żołnierze nie spowodowali innych szkód, ponieważ kościół był wyposażony w mocne stalowe drzwi, po części wykonane z drewna.
Ciekawostki
Opis Ełdyt Wielkich na stronie Szlaku Świętej Warmii z 2021 r. przytacza historię Doroty Zeger, oskarżonej w 1747 r. o czary przed sądem w Ornecie. Według tej relacji skazano ją na spalenie, lecz właściciel majątku, Teodor von Hatten, zmienił sposób wykonania wyroku: kobietę ścięto, a następnie spalono jej ciało.
Duchowni parafii
Proboszczowie:
- ks. mgr Grzegorz Kurnatowski (stan na 10.10.2026)[1]
Przypisy
- ↑ Archidiecezja Warmińska, Ełdyty Wielkie — Świętego Marcina [dostęp: 10.10.2026].
Bibliografia
Archidiecezja Warmińska – Parafia Świętego Marcina z Tours w Ełdyty Wielkie [dostęp 26.08.2026]
Archidiecezja warmińska: Ełdyty Wielkie[12.08.2014]
zabytki.ocalicodzapomnienia.eu, Zabytkowy kościół św. Marcina w Ełdytach Wielkich[12.08.2014]
polskaniezwykla.pl[12.08.2014]
Deon.pl, wykaz parafii: Parafia pw. św. Marcina w Ełdytach Wielkich[12.08.2014]
„Kościół pw. św. Marcina z Tours w Ełdytach Wielkich”, Leksykon Kultury Warmii i Mazur
Andrzej Kopiczko, „Patrocinia św. Marcina w diecezji (archidiecezji) warmińskiej”, w: „Święty Marcin z Tours w wierze, pobożności, teologii i sztuce — dawniej i dziś”, Olsztyn 2022, s. 10–11
„Ełdyty Wielkie: Najstarsza wiejska parafia na Warmii”, Szlak Świętej Warmii, 10.06.2021