Jeruty

	Jeruty
Rodzaj miejscowości	wieś sołecka
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	szczycieński
Gmina	Świętajno
Liczba ludności (2021)	287
Strefa numeracyjna	(+48) 89
Kod pocztowy	12-140
Tablice rejestracyjne	NSZ
	Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ; Jeruty
	Położenie na mapie Polski ; Jeruty
	53°32′00″N 21°10′00″E/53,533333 21,166667

Jeruty (niem. Gross Jerutten) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie szczycieńskim, w gminie Świętajno. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Położenie

Wieś położona jest na Pojezierzu Mazurskim, w odległości 5,5 km na zachód od Świętajna, około 1 km na południe od drogi nr 53 na odcinku Szczytno – Rozogi i stacji kolejowej Jeruty na linii Olsztyn – Ełk.

Dzieje miejscowości

Wieś została założona w 1703 roku jako osada szkatułowa na 4 łanach; sołtysem był Fryderyk Spek z Marksewa. Mieszkańcy zajmowali się – oprócz rolnictwa – także sitarstwem oraz wyrobem chodaków z łyka drzewnego, czyli łykarstwem. W połowie XIX wieku wieś liczyła już 63 łany – powiększenie areału uzyskano dzięki karczunkowi lasów oraz osuszaniu bagien.

W raporcie starosty szczycieńskiego von Gaudeckera z 1730 r. odnotowano Jeruty jako miejscowość posiadającą szkołę.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa, w skład którego wchodzi również osada Chajdyce.

Liczba mieszkańców i gospodarstw w poszczególnych latach:

1782 r. – 40 gospodarstw

1818 r. – 287 osób, 45 gospodarstw

1858 r. – 57 gospodarstw

1939 r. – 486 osób

Zabytki

zabudowa murowana i drewniana z przełomu XIX i XX wieku (m.in. chałupa, obora, stodoła, kostnica)
budynek szkoły z 1920 r. (poprzedni został zniszczony w 1914 r.)

Bibliografia

Toeppen Max, Historia Mazur, Olsztyn 1995 (przekład M. Szymańska-Jasińska)
Grabowski Sławomir, Z dziejów gminy Świętajno, Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, ss. 38–43.
Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej, Olsztyn 1998.
Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu, red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962.
Bank Danych Lokalnych GUS [23.09.2026]
Kreis Ortelsburg – Wikipedia (niem.) [23.09.2026]
Wojewódzka ewidencja zabytków [23.09.2026]
Strona Gminy Świętajno [23.09.2026]

Przypisy

↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Jeruty” (ID BDL 042815617072-0489930; SIMC 0489930; wartość 287), dostęp 23 września 2026.

[1] Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Jeruty” (ID BDL 042815617072-0489930; SIMC 0489930; wartość 287), dostęp 23 września 2026.

[1]