Jarzeń

Jarzeń
Źródło: archipelag.ceik.eu [26.08.2026]
Rodzaj miejscowości	wieś sołecka
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	braniewski
Gmina	Lelkowo
Liczba ludności (2021)	67 (łącznie z: część Jarzeński Młyn, wieś Jarzeń)
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego Jarzeń
Położenie na mapie Polski Jarzeń
54°22′47″N 20°18′21″E

Budynek nieczynnej stacji kolejowej we wsi.
Źródło: archipelag.ceik.eu [26.08.2026]

Jarzeń (niem. Arnstein) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, w gminie Lelkowo. W skład sołectwa wchodzą wsie: Jarzeń, Jarzeński Młyn.

Położenie

Wieś położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, w odległości około 18 km na północny-wschód od Lelkowa, 4 km od granicy państwa z obwodem kaliningradzkim.

Dzieje miejscowości

Niemiecka nazwa wsi – Arnstein, prawdopodobnie wywodzi się od nazwiska Guntera von Arnstein, który w latach 1320-1321 był naczelnikiem grodu Balga. Pisemnie nazwa Arnstein/Jarzen po raz pierwszy ukazuje się w 1407 r. w Ziemskiej Księdze powiatu Balga. Jarzeński młyn był gotowy do użytku w 1437 r. Należały do niego 4 pola, 10 morgów oraz karczma. W 1475 r. przeszedł pod władzę panów, którzy go dzierżawili i nim zarządzali (od XVI w. również tartakiem). W 1692 r. wodny młyn posiadał 1 hufę i leżał w obrębie granic wioski. Wiadomo, że w 1932 r. właścicielem młyna był Ernst Loetzke, a jego poprzednikami byli Adam i Firmann.

Przed II wojną światową wieś była ważnym punktem komunikacyjnym, łączącym okoliczne miejscowości z Królewcem. W Jarzeniu znajdowała się stacja kolejowa, wieś miała rozbudowaną infrastrukturę komunikacyjną. Po 1945 roku utraciła swoje znaczenie: zdemontowano tory kolejowe, mosty i wiadukty zostały zniszczone. Stała się wsią rolniczą.
W 1954 roku, po reformie podziału administracyjnego państwa, Jarzeń stał się częścią gromady Głębock. W 1958 roku zlikwidowano gromadę Głębock, a jej tereny włączono do gromady Lelkowo. W 1972 roku, kolejna reforma przywróciła podział państwa na gminy. Obszar sołectwa Jarzeń włączono do gminy Lelkowo. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa elbląskiego.

Po wojnie Jarzeń zasiedliła ludność pochodzenia ukraińskiego, przesiedlona w ramach Akcji "Wisła".

Religia

Wieś znajduje się na terenie parafii greckokatolickiej w Lelkowie.

Ciekawostki

We wsi realizowany jest projekt Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie pod nazwą "Archipelag - atlas miejsc niezwykłych Warmii i Mazur" [26.08.2026].

Bibliografia

Dz.U. 1954, nr 43, poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026] Dz.U. 1972, nr 49, poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]
Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, ELI – Internetowy System Aktów Prawnych [26.08.2026]
Uchwała Nr 11 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu braniewskiego. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 20 grudnia 1954 roku.
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 7 grudnia 1972 roku.
Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar, Olsztyn 1973.
Bank Danych Lokalnych GUS [26.08.2026]
BIP Urzędu Gminy Lelkowo [10.02.2015]
Mapy Google Maps [10.02.2015]