Przejdź do zawartości

Harsz

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Harsz

Jezioro Harsz. Źródło: Fot. Eume. Źródło: File:Harsz.jpg – Wikimedia Commons [24.09.2026]
Jezioro Harsz.
Źródło: Fot. Eume. Źródło: File:Harsz.jpg – Wikimedia Commons [24.09.2026]
Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat węgorzewski
Gmina Pozezdrze
Liczba ludności (2021) 408 (łącznie z: wieś Harsz, przysiółek Kalskie Łąki, przysiółek Kirsajty, przysiółek Nowy Harsz, przysiółek Róg)[1]
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 11-610
Tablice rejestracyjne NWE
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Harsz
Harsz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Harsz
Harsz
Ziemia

54°08′39″N 21°47′18″E/54,144167 21,788333



Harsz (niem. Haarszen, od 1936 r. Haarschen) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie węgorzewskim, w gminie Pozezdrze. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Położenie

Wieś położona jest w północnej części Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, nad jeziorem Harsz, 11 km na południe od Węgorzewa.

Dzieje miejscowości

Nazwa wsi pochodzi od jeziora, zwanego w języku pruskim Skarsaw.

Wieś została założona w 1550 roku na 80 łanach, z których osiem uzyskał za 240 grzywien sołtys Marcin Gut ze Świder w starostwie piskim. Zasiedlenie miejscowości postępowało stosunkowo szybko: w 1557 roku we wsi mieszkało 36 rodzin chłopskich, a w 1600 roku – 48 rodzin chłopskich i 10 zagrodników. Mieszkańcy odrabiali pańszczyznę w majątku państwowym w Węgorzewie. W tym okresie wieś nazywano Harsen, Arzen, Haarsen .

W następstwie epidemii dżumy w 1710 roku zmarli niemal wszyscy mieszkańcy (311 osób), jednak wieś szybko odzyskała status jednej z największych w okolicy. W XVII wieku obejmowała już 100 łanów, zaś w połowie XIX wieku ponad 79 łanów. W 1858 roku była zamieszkana przez 685 osób, a w 1939 roku Harsz liczył 811 mieszkańców.

Szkołę we wsi założono w 1737 roku; stulecie później uczyło się w niej 129 dzieci w dwóch klasach, zaś 1935 roku – 138 dzieci, a zatrudnionych było trzech nauczycieli. Reaktywowana w 1947 roku, w połowie lat 60. obejmowała osiem klas.

Po II wojnie światowej działała we wsi cegielnia. Funkcjonowała Ochotnicza Straż Pożarna – remizę wybudowano w czynie społecznym. W podobny sposób powstał klub Ruchu.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Kultura

W Harszu od 2004 roku cyklicznie odbywa się Międzynarodowy Plener Malarski, mający na celu m.in. popularyzację regionu. W czerwcu organizowana jest także Noc Świętojańska.

Religia

Wieś znajduje się na terenie parafii rzymskokatolickiej pw. św. Stanisława Kostki w Pozezdrzu.

Turystyka

Bibliografia

Białuński Grzegorz, Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie), Olsztyn 2002.
Wakar Andrzej, Wilamowski Bohdan, Węgorzewo. Z dziejów miasta i powiatu, Olsztyn 1968.
Bank Danych Lokalnych GUS [24.09.2026]
Wikipedia:Strona główna – Wikipedia [24.09.2026]
Wrota Warmii i Mazur [30.08.2013]

Przypisy

  1. ↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Harsz” (ID BDL 042815519022-0765116; SIMC 0765116) — wartość zbiorcza obejmująca 5 jednostki SIMC (Harsz | Kalskie Łąki | Kirsajty | Nowy Harsz | Róg), dostęp 24 września 2026.