Harsz
| Harsz | |
Jezioro Harsz.
Źródło: Fot. Eume. Źródło: File:Harsz.jpg – Wikimedia Commons [24.09.2026] | |
| Rodzaj miejscowości | wieś sołecka |
| Państwo | |
| Województwo | warmińsko-mazurskie |
| Powiat | węgorzewski |
| Gmina | Pozezdrze |
| Liczba ludności (2021) | 408 (łącznie z: wieś Harsz, przysiółek Kalskie Łąki, przysiółek Kirsajty, przysiółek Nowy Harsz, przysiółek Róg)[1] |
| Strefa numeracyjna | (+48) 87 |
| Kod pocztowy | 11-610 |
| Tablice rejestracyjne | NWE |
Harsz (niem. Haarszen, od 1936 r. Haarschen) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie węgorzewskim, w gminie Pozezdrze. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.
Położenie
Wieś położona jest w północnej części Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, nad jeziorem Harsz, 11 km na południe od Węgorzewa.
Dzieje miejscowości
Nazwa wsi pochodzi od jeziora, zwanego w języku pruskim Skarsaw.
Wieś została założona w 1550 roku na 80 łanach, z których osiem uzyskał za 240 grzywien sołtys Marcin Gut ze Świder w starostwie piskim. Zasiedlenie miejscowości postępowało stosunkowo szybko: w 1557 roku we wsi mieszkało 36 rodzin chłopskich, a w 1600 roku – 48 rodzin chłopskich i 10 zagrodników. Mieszkańcy odrabiali pańszczyznę w majątku państwowym w Węgorzewie. W tym okresie wieś nazywano Harsen, Arzen, Haarsen .
W następstwie epidemii dżumy w 1710 roku zmarli niemal wszyscy mieszkańcy (311 osób), jednak wieś szybko odzyskała status jednej z największych w okolicy. W XVII wieku obejmowała już 100 łanów, zaś w połowie XIX wieku ponad 79 łanów. W 1858 roku była zamieszkana przez 685 osób, a w 1939 roku Harsz liczył 811 mieszkańców.
Szkołę we wsi założono w 1737 roku; stulecie później uczyło się w niej 129 dzieci w dwóch klasach, zaś 1935 roku – 138 dzieci, a zatrudnionych było trzech nauczycieli. Reaktywowana w 1947 roku, w połowie lat 60. obejmowała osiem klas.
Po II wojnie światowej działała we wsi cegielnia. Funkcjonowała Ochotnicza Straż Pożarna – remizę wybudowano w czynie społecznym. W podobny sposób powstał klub Ruchu.
Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
Kultura
W Harszu od 2004 roku cyklicznie odbywa się Międzynarodowy Plener Malarski, mający na celu m.in. popularyzację regionu. W czerwcu organizowana jest także Noc Świętojańska.
Religia
Wieś znajduje się na terenie parafii rzymskokatolickiej pw. św. Stanisława Kostki w Pozezdrzu.
Turystyka
- Szlak rowerowy o długości 40 km – przebieg trasy: Giżycko – Świdry – Pieczarki – Harsz – Pozezdrze – Spytkowo – Giżycko.
Bibliografia
Białuński Grzegorz, Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie), Olsztyn 2002.
Wakar Andrzej, Wilamowski Bohdan, Węgorzewo. Z dziejów miasta i powiatu, Olsztyn 1968.
Bank Danych Lokalnych GUS [24.09.2026]
Wikipedia:Strona główna – Wikipedia [24.09.2026]
Wrota Warmii i Mazur [30.08.2013]
Przypisy
- ↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Harsz” (ID BDL 042815519022-0765116; SIMC 0765116) — wartość zbiorcza obejmująca 5 jednostki SIMC (Harsz | Kalskie Łąki | Kirsajty | Nowy Harsz | Róg), dostęp 24 września 2026.