Brodowo (gmina Iłowo-Osada)

Brodowo
Brodowo.
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	działdowski
Gmina	Iłowo-Osada
Liczba ludności (2021)	215
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego Brodowo
Położenie na mapie Polski Brodowo
53°12′44″N 20°16′16″E

Brodowo (niem. Klein Borawsken, od 1938 r. Kleindeutscheck) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim, w gminie Iłowo–Osada. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ciechanowskiego.

Położenie

Wieś położona jest w południowej części województwa warmińsko-mazurskiego, na pograniczu Pojezierza Mazurskiego i Niziny Mazowieckiej, 6,5 km na południowy wschód od Działdowa i 5 km na północ od Iłowo–Osady, między drogą wojewódzką nr 544 a granicą z powiatem nidzickim.

Dzieje miejscowości

Wieś powstała w ramach kolonizacji południowych terenów państwa Zakonu Krzyżackiego. Po raz pierwszy wzmiankowana jest w źródłach z roku 1371. Z kolei w 1399 roku stanowiła część włości Hanusza z Kozłowa, który założył tu wieś czynszową na 40 łanach. Pierwszym sołtysem Brodowa był niejaki Mikołaj. W XV wieku Brodowo przeszło w ręce Mikołaja Wildenaua, który w 1429 roku odstąpił wieś wielkiemu mistrzowi Pawłowi von Rusdorfowi w zamian za wieś Wysoka i dodatkowe 20 łanów pod Kraszewem. W XVII wieku tutejszy majątek należał do Macieja Chorążego. Brodowo wchodziło w skład parafii ewangelickiej w Narzymiu. Szkołę we wsi założono w pierwszej połowie XVIII wieku.

W 1919 roku na mocy Traktatu Wersalskiego wieś przyznana została Rzeczpospolitej Polskiej. W 1939 roku znalazła się pod okupacją niemiecką.

Religia

Wieś znajduje się na terenie parafii rzymskokatolickiej pw. św. Jana Chrzciciela w Narzymiu.

Ludzie związani z miejscowością

• Wilhelm Małłek - gospodarz z Brodowa, gromadkarz, ojciec Karola
• Karol Małłek (1898–1969) - pisarz, pedagog, działacz mazurski, urodził się w Brodowie.

Zabytki

• zespół dworsko-folwarczny: dwór z około 1860 roku, owczarnia z około 1900 roku
• zespół budynków szkolnych z przełomu XIX i XX wieku: szkoła murowana i stodoła drewniano–murowana
• kilka przykładów budownictwa drewnianego i murowanego z końca XIX i początku XX wieku (domy nr 4, 12, 20, 39)
• cmentarz ewangelicki, na którym znajduje się kwatera wojenna z czasów I wojny światowej

Bibliografia

Achremczyk Stanisław, Historia Warmii i Mazur, t. 2., Olsztyn 2011.
Działdowo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1966.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Urząd Gminy Iłowo-Osada [19.08.2026]]
Bank Danych Lokalnych GUS [19.08.2026]