Żydowo

	Żydowo
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	bartoszycki
Gmina	Bartoszyce
Liczba ludności (2021)	126
	Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ; Żydowo
	Położenie na mapie Polski ; Żydowo
	54°18′40″N 20°50′24″E/54,311111 20,840000

Żydowo (niem. Siddau) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bartoszyce. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

W skład sołectwa wchodzą wsie: Żydowo, Nowe Witki, Leginy i Zawiersze.

Położenie

Wieś położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, na Równinie Sępopolskiej, 7,5 km na północ od Bartoszyc, przy drodze wojewódzkiej nr 512.

Dzieje miejscowości

Wieś powstała w ramach kolonizacji północnych obszarów państwa zakonu krzyżackiego. Brak jest dokładnych danych o okolicznościach jej założenia. Po raz pierwszy jest wzmiankowana w źródłach z 1414 roku jako wieś pruska. Nazwa wsi wywodzi się od pokrewnych Prusom Sudowów, czyli Jaćwingów. Do 1945 roku Żydowo wchodziło w skład parafii ewangelickiej w Bartoszycach.

Szkołę we wsi założono w połowie XVIII wieku. Placówka szybko upadła i została ponownie zorganizowana dopiero w XIX wieku. W 1935 roku uczęszczało do niej 94 uczniów, a zatrudnionych było dwóch nauczycieli. Po II wojnie światowej uruchomiono ją ponownie.

W latach 1954–1959 wieś była siedzibą gromady. Przy wsi działały państwowe gospodarstwa rolne: PGR Gierczyn, PGR Łapkiejmy, PGR Łoskajmy i PGR Parkoszewo, a także stadnina koni w Zawierszu. W 1983 roku Żydowo składało się z 27 budynków mieszkalnych i 34 indywidualnych gospodarstw rolnych o łącznym obszarze 307 ha. We wsi znajdowały się wówczas: punkt biblioteczny, sala kinowa na 50 miejsc, sklep wielobranżowy oraz siedziba leśnictwa.

W latach 70. we wsi wybudowano kościół; jest to siedziba parafii rzymskokatolickiej pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

Liczba mieszkańców kształtowała się następująco:

1857 – 225 osób
1933 – 289 osób
1939 – 264 osoby
1983 – 147 osób

Edukacja

Szkoła Podstawowa im. Jana Henryka Dąbrowskiego w Żydowie

Zabytki

przykłady budownictwa murowanego z końca XIX wieku (m.in. domy nr 7, 10, 19) oraz z początku XX wieku (domy i budynki gospodarcze)

Przypisy

↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Żydowo” (ID BDL 042815601032-0471389; SIMC 0471389; wartość 126), dostęp 21 sierpnia 2026.

Bibliografia

Bartoszyce. Z dziejów miasta i okolic, red. Andrzej Wakar, Olsztyn 1987.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Studium uwarunkowań i zagospodarowania przestrzennego gminy Bartoszyce , Studium — kierunki zagospodarowania przestrzennego gminy Bartoszyce [21.08.2026]
Bank Danych Lokalnych GUS [21.08.2026]
Kreis Bartenstein (Ostpr.) – Wikipedia (niem.) [21.08.2026]

[1] Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Żydowo” (ID BDL 042815601032-0471389; SIMC 0471389; wartość 126), dostęp 21 sierpnia 2026.

[1]