Łojdy
| Łojdy | |
 Pałac w Łojdach.
Fot. Mieczysław Kalski | |
| Państwo |  Polska
|
| Województwo | warmińsko-mazurskie |
| Powiat | bartoszycki |
| Gmina | Bartoszyce |
| Liczba ludności (2021) | 260[1] |
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego   Łojdy | |
Położenie na mapie Polski  Łojdy | |
| |
Łojdy (niem. Loyden) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bartoszyce. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.
W skład sołectwa wchodzą wsie: Łojdy, Jarkowo, Markowo i Pilwa.
Położenie
Wieś położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, na Równinie Sępopolskiej, 4 km na zachód od Bartoszyc, na zachód od drogi krajowej nr 51.
Dzieje miejscowości
Wieś powstała w ramach kolonizacji północnych obszarów państwa zakonu krzyżackiego. Jej nazwa wywodzi się od pruskiego słowa laydis – glina. Przywilej lokacyjny otrzymała w 1417 roku jako majątek rycerski o powierzchni 38 łanów. W późniejszym czasie rozdzielono go na dwa majątki szlacheckie (Łojdy A i Łojdy B). Jeden z nich należał w XVII wieku do rodziny Myślętów, a drugi w połowie XIX wieku dzierżawiła polska rodzina szlachecka Kowalskich. Od połowy XIX wieku aż do 1945 roku Łojdy były własnością rodu von Negenbornów.
W 1889 roku Łojdy zajmowały obszar 670 ha. Należały do parafii ewangelickiej w Bartoszycach. Majątek Negenbornów specjalizował się w hodowli krów mlecznych i słynął z wydajności[2].
Szkoła we wsi istniała już przed II wojną światową. W 1935 roku uczęszczało do niej 41 uczniów, a zatrudniony był jeden nauczyciel. Budynek szkoły spłonął w 1945 roku.
Po wojnie na bazie majątku utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne Łojdy, a wieś wchodziła w skład sołectwa Spytajny. W 1983 roku w Łojdach było 18 budynków mieszkalnych, a ponadto znajdowały się tu: klub, filia biblioteczna, prywatny zakład remontowo-budowlany oraz przedszkole. W latach 80. rozpoczęto gruntowny remont pałacu, który jednak został przerwany. Obecnie pałac użytkowany jest tylko w części.
W 1991 roku w miejscowości odbył się Plener Plastyki Nieprofesjonalnej.
Liczba mieszkańców w XIX i XX wieku kształtowała się następująco:
- 1857 – 240 osób
- 1933 – 193 osoby
- 1939 – 205 osób
- 1983 – 331 osób
Ludzie związani z miejscowością
- Celestyn Myślęta – profesor i rektor uniwersytetu w Królewcu; był właścicielem jednego z majątków w Łojdach
Zabytki
- neoklasycystyczny pałac z 1877 roku, budynek administracyjny i park z bogatym starodrzewem
- park
- dom murowany (nr 5) z początku XX wieku
Przypisy
- ↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Łojdy” (ID BDL 042815601032-0470757; SIMC 0470757; wartość 260), dostęp 21 sierpnia 2026.
- ↑ M. Jackiewicz-Garniec, M. Garniec, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn 1999, s. 306.
Bibliografia
Bartoszyce. Z dziejów miasta i okolic, red. Andrzej Wakar, Olsztyn 1987.
Jackiewicz-Garniec Małgorzata, Garniec Mirosław, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn 1999.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
Wojewódzka ewidencja zabytków [21.08.2026]
Studium uwarunkowań i zagospodarowania przestrzennego gminy BartoszyceStudium — kierunki zagospodarowania przestrzennego gminy Bartoszyce [21.08.2026]
Bank Danych Lokalnych GUS [21.08.2026]
Kreis Bartenstein (Ostpr.) – Wikipedia (niem.) [21.08.2026]
polskaniezwykla.pl [05.03.2014]