Gryźliny (gmina Nowe Miasto Lubawskie)

	Gryźliny
	; Budynek szkoły z końca XIX w.
Rodzaj miejscowości	wieś sołecka
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	nowomiejski
Gmina	Bratian
Sołectwo	Gryźliny
Liczba ludności (2021)	222 (łącznie z: część Pod Lekarty, wieś Gryźliny)
Strefa numeracyjna	(+48) 56
Tablice rejestracyjne	NNM
	Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ; Gryźliny
	Położenie na mapie Polski ; Gryźliny
	53°29′57,12″N 19°32′07,84″E/53,499200 19,535511

Gryźliny (Greszelinge, niem. Grislin) – wieś sołecka w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie nowomiejskim, w gminie Bratian. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa toruńskiego.

Położenie

Wieś leży nad jeziorem Gryźliny w północno–zachodniej części gminy, przy drodze z Nowego Dworu do Jamielnika, oddalona około 8 km na północny wschód od Nowego Miasta Lubawskiego.

Dzieje miejscowości

Miejscowość wzmiankowano po raz pierwszy w roku 1402. Nieznana jest dokładna data lokacji. Nazwa wsi związana jest z rzeką Gryźliny. Informacja z roku 1409 podaje, że Mikołaj z Gryźlin otrzymał 9 grzywien za konia użytego w wyprawie na Dobrzyń. W 1414 r. właścicielami wsi byli Mikołaj i Sander. Na przełomie XV i XVI wieku Gryźliny stanowiły własność rodziny Wilkanowskich. W 1501 r. przy podziale dóbr między braćmi Wilkanowskimi Gryźliny otrzymał Mateusz Wilkanowski. Od 1570 r. wieś przeszła w ręce rodziny Działyńskich.

W wieku XIX właścicielem wsi był Józef Chrzanowski, a w roku 1890 majątek przejęła Pruska Komisja Kolonizacyjna. Komisja rozparcelowała majątek. Obszar miejscowości liczył wówczas 2223 mórg z 24 budynkami i 10 domami mieszkalnymi. We wsi mieszkało 154 katolików i 5 ewangelików. Dzieci uczęszczały do szkoły w Jamielniku. W latach 1934–1938 roku istniała gmina Gryźliny.

Kultura

We wsi działa świetlica.

Religia

We wsi znajduje się kościół filialny parafii w Radomnie.

Ludzie związani z miejscowością

Na kartach historii wsi zapisała się rodzina Wilkanowskich. Po 1945 r. sołtysami wsi byli między innymi Henryk Skwarek i Dariusz Krajnik.

Zabytki

zespół podworski z XIX w.
kościół z XIX/XX w.
cmentarz ewangelicki założony w XIX w.
kapliczka z XX w.
pomnik upamiętniający mord miejscowej ludności w 1939 r.
budynek szkolny z końca XIX w.

Przypisy

↑ Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Gryźliny” (ID BDL 042815412052-0847110; SIMC 0847110) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Pod Lekarty | Gryźliny), dostęp 13 września 2026.

Bibliografia

Gmina Nowe Miasto Lubawskie. Przewodnik krajoznawczy, Toruń 1997.
Korecki Andrzej Gmina Nowe Miasto Lubawski, Pelplin 2006.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. II, Warszawa 1881.
Strona Gminy Bratian [08.07.2014] Bank Danych Lokalnych GUS [13.09.2026]

[1] Bank Danych Lokalnych, Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Gryźliny” (ID BDL 042815412052-0847110; SIMC 0847110) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Pod Lekarty | Gryźliny), dostęp 13 września 2026.

[1]