Encyklopedia Warmii i Mazur - Wkład użytkownika [pl]

Łążyn

2026-09-19T16:46:35Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Łążyn
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Łążyna
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = iławski
|gmina = Lubawa
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 327<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Łążyn” (ID BDL 042815407052-0480320; SIMC 0480320; wartość 327), dostęp 4 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy = 14-260
|tablice rejestracyjne = NIL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 27|sekundN = 25
|stopniE = 19|minutE = 50|sekundE = 31
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Łążyn''' (niem. ''Londzyn'', w latach 1942–1945 miejscowość nosiła nazwę ''Lansen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat iławski|powiecie iławskim]], w [[Lubawa (gmina wiejska)|gminie Lubawa]]. Wieś w latach 1975–1998 należała [[Podział administracyjny |administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]].

==Położenie==
Wieś leży w odległości 8 km na południowy wschód od [[Lubawa|Lubawy]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Miejscowość należała do biskupiego [[Klucz lubawski| klucza lubawskiego]]. Została lokowana na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] w latach 1324–1349 przez biskupa Ottona. Dokument lokacyjny w 1376 roku odnowił biskup Wikbold. Obszar wsi wynosił 40 łanów. W czasie [[Wojny polsko-krzyżackie |wojny polsko–krzyżackiej]] w 1414 roku w Łążynie spaliły się trzy gospodarstwa.

Biskup [[Jan Konopacki]] w 1514 roku nadał na prawie chełmińskim Janowi młyn, pastwisko i zagrodę w Łążynie. W zamian za to Jan miał obowiązek dostarczania 50 [[Korzec| korców]] mąki rocznie do Lubawy. Biskup [[Tiedemann Giese]] w 1546 roku nadał mieszkańcom [[Tynwałd]] część łąk we wsi Łążyn i prawo połowu ryb w tutejszych stawach rybnych. W roku 1646 wieś liczyła 60 łanów, posiadała młyn oraz prawo sprzedaży piwa.

Po pierwszym rozbiorze Rzeczpospolitej wieś należała do króla [[Prusy| pruskiego]]. W 1789 roku Łążyn liczył 26 zagród.

W roku 1885 mieszkało tu 411 osób, w tym 403 katolików. Dzieci z Łążyna w latach 1798–1815 uczęszczały do szkoły w [[Zwiniarz|Zwiniarzu]]. Jednoklasowa szkoła została utworzona we wsi w 1822 roku.

W 1928 roku mieszkało tu 585 osób. W tym roku szkoła liczyła dwie klasy, uczył w niej jeden nauczyciel. Do szkoły uczęszczało 58 dzieci. W 1973 roku powstało sołectwo Łążyn. We wsi w 1978 roku mieszkało 348 ludzi.

W latach 1948–1950 przebudowano drogę Łążyn – [[Rumienica]]. W Łążynie, z racji występowania na tych terenach gleb słabszych o dużej konfiguracji terenu, wprowadzono specjalizację w zakresie hodowli owiec.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Świętego Mikołaja w Zwiniarzu|parafii rzymskokatolickiej w Zwiniarzu]].
 

==Bibliografia ==
''Łążyn'', [w:] ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', t. 5, red. F. Sulimierski, Warszawa 1884. 
Michniewska-Szczepkowska Barbara, Szczepkowski Bohdan, ''Województwo olsztyńskie, środowisko geograficzne tekst i mapy krajoznawcze'', Olsztyn 1969. 
Panfil Jan, ''Pojezierze Mazurskie'', Warszawa 1968. 
Śliwiński Józef, ''Lubawa, z dziejów miasta i okolic'', Olsztyn 1982. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [04.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat iławski]]
[[Kategoria: Lubawa (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Zajączkowo

2026-09-19T16:46:31Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Zajączkowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Zajączkowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Grodziczno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 269 (łącznie z: część Nowe Zajączkowo, część Stare Zajączkowo, wieś Zajączkowo)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Zajączkowo” (ID BDL 042815412032-0844123; SIMC 0844123) — wartość zbiorcza obejmująca 3 jednostki SIMC (Nowe Zajączkowo | Stare Zajączkowo | Zajączkowo), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 27|sekundN = 03
|stopniE = 19|minutE = 41|sekundE = 40
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Zajączkowo''' (niem. ''Zajonskowo'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski| powiecie nowomiejskim]], w [[Grodziczno (gmina wiejska)|gminie Grodziczno]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny |administracyjnie]] do województwa toruńskiego.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest z dala od głównych tras komunikacyjnych i szlaków turystycznych, w odległości ok. 7 km od [[Lubawa| Lubawy]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Od XIV w. wieś wchodziła w skład [[Wójtostwo bratiańskie| wójtostwa bratiańskiego]]. Wieś musiała istnieć już w XIV w. Od XVI w. należała do parafii [[Tylice]]. Od 1570 r. właścicielem wsi był [[Fabian Bystram]]. W Zajączkowie od 1833 r. istniała szkoła katolicka. W 1885 r. we wsi było 9 domów i 15 [[Dym |dymów]]. We wsi w tym okresie mieszkało 67 osób, w tym 63 katolików, 1 ewangelik i 3 Żydów. W obręb wsi wchodzi Jakubowo, w którym znajduje się zespół pałacowo-parkowy.
 

==Zabytki==
*[[Zespół pałacowo-parkowy w Jakubowie |zespół pałacowo–parkowy]]

== Bibliografia==
Korecki Andrzej, ''Z dziejów gminy Grodziczno'', Pelplin 2003. 
[https://www.grodziczno.pl/asp/pl_start.asp?typ=14&sub=12&menu=24&strona=1/ Strona Gminy Grodziczno] [13.09.2026] 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [13.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Grodziczno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Wola

2026-09-19T16:46:28Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wola
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Woli
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Kozłowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Wola
|wysokość =
|liczba ludności = 40<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Wola” (ID BDL 042815611032-0479534; SIMC 0479534; wartość 40), dostęp 7 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 14|sekundN = 32
|stopniE = 20|minutE = 20|sekundE = 17
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Wola''' (niem. ''Wolla'', od 1938 r. ''Grenzdamm'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Kozłowo (gmina wiejska)| gminie Kozłowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie| województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest z dala od głównych tras komunikacyjnych i szlaków turystycznych, w odległości ok. 8 km od [[Kozłowo| Kozłowa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nie zachował się przywilej lokacyjny wsi. W 1411 r. wieś wymieniono w [[Księgi szkód |księgach szkód]]. W 1437 r. teren wsi zajmował 15 łanów. W 1701 r. we wsi mieszkało 10 chłopów, a ich dzieci uczęszczały do szkoły w [[Krokau]]. Wolę zamieszkiwali protestanci, którzy należeli do parafii w Scharnau oraz katolicy przypisani do parafii Bialutten. W 1780 r. w miejscowości było 80 protestantów i 60 katolików. W XIX w. wieś należała do [[Powiat niborski| powiatu niborskiego]].
 

==Kultura==
We wsi działa świetlica. Na terenie sołectwa organizowane są festyny, pikniki, dożynki, bale.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Świętego Antoniego w Sarnowie |parafii rzymskokatolickiej w Sarnowie]].
 

== Bibliografia==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego t. XIII, Warszawa 1891. 
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Reznera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [07.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Kozłowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Tylice

2026-09-19T16:46:25Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Tylice
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Tylic
|zdjęcie = Figura Tylice.jpg
|opis zdjęcia = Figura św. Michała Archanioła. Fot. Andrzej Urbański.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = [[Bratian (gmina wiejska)|Bratian]]
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Tylce
|wysokość =
|liczba ludności = 637 (łącznie z: część Berkienek, część Pod Gwiździny, część Pod Nowe Miasto, część Rojewo, część Tyliczki, część Wybudowanie Tylickie, wieś Tylice)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Tylice” (ID BDL 042815412052-0847311; SIMC 0847311) — wartość zbiorcza obejmująca 7 jednostki SIMC (Berkienek | Pod Gwiździny | Pod Nowe Miasto | Rojewo | Tyliczki | Wybudowanie Tylickie | Tylice), dostęp 14 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 25|sekundN = 31
|stopniE = 19|minutE = 39|sekundE = 58
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Tylice''' (niem. ''Tillitz'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Bratian (gmina wiejska)|gminie Bratian]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 538, w odległości ok. 5 km od [[Nowe Miasto Lubawskie| Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
W 1319 r. w Tylicach funkcjonował już kościół. Nieznana jest dokładna data lokacji wsi. W 1326 r. Tylice były własnością biskupów chełmińskich. W 1488 r. biskup chełmiński Stefan z [[Nidzica |Nidzicy]] nadał rodzinie Kostków z Tylic prawo patronatu nad kościołem. Jeszcze w XVIII w. Tylice były własnością biskupa chełmińskiego.

W 1731 r. we wsi były 43 [[Dym |dymy]]. Pod koniec XIX w. wieś obejmowała 1275 ha: 1048 gruntów ornych, 20 łąk, 3 lasu. W 1885 r. było tu 125 dymów oraz istniały 64 domy. We wsi mieszkało 645 osób: 633 katolików i 12 ewangelików. Od tego samego roku przy kościele funkcjonowało bractwo trzeźwości.
We wsi była dwuklasowa szkoła.
 

==Gospodarka==
Jest tutaj siedziba [[Leśnictwo Tylice |leśnictwa]], należącego do [[Nadleśnictwo Iława|Nadleśnictwa Iława]].
 

==Szkolnictwo==
Na terenie wsi znajduje się [[Szkoła Podstawowa im. Janusza Korczaka w Tylicach| Szkoła Podstawowa im. Janusza Korczaka]].
 

==Kultura==
W Tylicach działa [[Punkt Biblioteczny w Tylicach|Punkt Biblioteczny]], należący do [[lkwim:Gminna Biblioteka Publiczna w Gwiździnach |Gminnej Biblioteki Publicznej w Gwiździnach]].
 

==Religia==
We wsi znajduje się siedziba [[Parafia pw. św. Michała Archanioła w Tylicach |parafii rzymskokatolickiej]].
 

==Zabytki==
*pozostałości po zabudowaniach dworskich
*krzyże przydrożne oraz zabudowania gospodarcze z XIX w. i XX w.
*[[Kościół pw. św. Michała Archanioła w Tylicach | kościół]]

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[lkwim:Bernard Krajnik |Bernard Krajnik]] (1908–1976) – pedagog, społecznik, zbieracz zabytków kultury, autor opracowań etnograficznych

== Bibliografia==
''Gmina Nowe Miasto Lubawskie. Przewodnik krajoznawczy'', Toruń 1997. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XII, Warszawa 1892. 
[http://www.gwizdziny.bil-wm.pl/ Strona Nowego Miasta Lubawskiego] [12.09.2013] 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [14.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Bratian (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Tuszewo

2026-09-19T16:46:21Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Tuszewo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Tuszewa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = iławski
|gmina = Lubawa
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 609 (łącznie z: część Dolne Tuszewo, część Górne Tuszewo, wieś Tuszewo)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Tuszewo” (ID BDL 042815407052-0480508; SIMC 0480508) — wartość zbiorcza obejmująca 3 jednostki SIMC (Dolne Tuszewo | Górne Tuszewo | Tuszewo), dostęp 4 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy = 14-260
|tablice rejestracyjne = NIL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 28|sekundN = 23
|stopniE = 19|minutE = 45|sekundE = 58
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Tuszewo''' (niem. ''Tuszewo'', w latach 1903–1942 miejscowość nosiła nazwę ''Tuschau''. Nazwę tę zmieniono w 1942 na ''Tinnwalde''. Funkcjonowała ona do 1945 roku.) – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat iławski|powiecie iławskim]], w [[Lubawa (gmina wiejska)|gminie Lubawa]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Tuszewo leży w odległości 5 km na południowy wschód od [[Lubawa|Lubawy]]
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwsza wzmianka o Tuszewie pochodzi z 1223 roku. W XIV i XV wieku Tuszewo było [[Wieś rycerska |wsią rycerską]] na [[Prawo lenne |prawie lennym]]. Jego właściciele mieli obowiązek pełnienia służby wojskowej na rzecz biskupa chełmińskiego. W latach 1321-1338 właścicielem Tuszewa został rycerz Ludwik. W roku 1321 biskup chełmiński Mikołaj nadał mu na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] 30 łanów ziemi położonej nad rzeką [[Rzeka Prątnica| Prątnicą]] w pobliżu Tuszewa. Ponadto zezwolił rycerzowi na wybudowanie młyna na wspomnianej rzece. Młyn łącznie z okolicą nazwano ''Olszan''.

W 1452 roku doszło do sporu między biskupem chełmińskim [[Jan Morgenau|Janem Morgenau]] a panami Mortęskimi o założony młyn. W XVI wieku młyn Olszan był w posiadaniu biskupiego klucza lubawskiego.

W roku 1759 dzierżawcą młyna został [[Adam Piegoński]]. W 1570 roku w Tuszewie mieszkało 14 chłopów, którzy nie posiadali łanów wymierzonych. W 1789 roku Tuszewo było szlacheckim majątkiem, posiadało dziesięć zagród. W 1885 roku w Tuszewie było 156 mieszkańców.

W 1976 roku wieś otrzymała pierwsze miejsce w konkursie zorganizowanym przez władze wojewódzkie pod tytułem ''Wzorowa wieś'', uzyskując przy tym 200 tysięcy złotych na potrzeby ogólnospołeczne.
 

== Gospodarka ==
Intensyfikacją produkcji rolnej w znaczącym stopniu uwarunkowana jest gospodarka wodna. Duże znaczenie dla rozwoju rolnictwa na tym obszarze mają melioracje, zwłaszcza ze względu na urozmaiconą konfigurację powierzchni oraz obfitość terenów podmokłych i rzek. Przed pierwszą wojną światową w Tuszewie zostały przeprowadzone drenowania. Od początku lat siedemdziesiątych rolnicy byli nastawieni na specjalizację w produkcji rolno–spożywczej, w której osiągnęli wysokie wyniki. Jednym z prekursorów olsztyńskiego sadownictwa był specjalista sadownik [[Bronisław Knoblauch]] pochodzący z Tuszewa, którego 3,5 hektarowy sad doskonale świadczy o produkcyjnych możliwościach tego regionu. W 1978 roku do najbardziej wyspecjalizowanych producentów należał [[Roman Czacharowski]]. Wyprodukował 4079 kg żywca wieprzowego, ponadto [[Leon Karkut]] – wyprodukował 2580 kg. W produkcji owczarskiej wyspecjalizował się [[Jan Kowalkowski]], który uzyskał 300 kg mięsa i 40 kg wełny oraz [[Stanisław Długokęcki]] – 250 kg mięsa i 30 kg wełny. W zbiorze owoców przodowali natomiast [[Czesław Zapora]] i [[Czesław Niewielski]] – po 25 ton.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Jana Chrzciciela i Michała Archanioła w Lubawie |parafii rzymskokatolickiej w Lubawie]].
 

==Zabytki ==
*młyn wybudowany nad rzeką Prątnicą, pochodzący z okresów średniowiecza

== Bibliografia ==
Michniewska-Szczepkowska Barbara, Szczepkowski Bohdan, ''Województwo olsztyńskie, środowisko geograficzne tekst i mapy krajoznawcze'', Olsztyn 1969. 
Panfil Jan, ''Pojezierze Mazurskie'', Warszawa 1968. 
Śliwiński Józef, ''Lubawa, z dziejów miasta i okolic'', Józef Śliwiński, Olsztyn 1982. 
''Tuszewo'', [w:] ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', t. 12, red. B. Chlebowski, Warszawa 1892. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [04.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat iławski]]
[[Kategoria: Lubawa (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1201-1300]]

Turowo

2026-09-19T16:46:18Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Turowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Turowa
|zdjęcie = Turowo.jpg
|opis zdjęcia = Kościół pw. św. Michała Archanioła. Źródło: [https://kozlowo.pl/?cid=205 www.kozlowo.pl] [07.09.2026]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Kozłowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Turowo
|wysokość =
|liczba ludności = 76<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Turowo” (ID BDL 042815611032-0479497; SIMC 0479497; wartość 76), dostęp 7 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 26|sekundN = 19
|stopniE = 20|minutE = 12|sekundE = 31
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Turowo''' (niem. ''Thurau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Kozłowo (gmina wiejska)| gminie Kozłowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny |administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest na terenie [[Kozłowo (gmina wiejska)|gminy Kozłowo]], przez którą przepływają dwie rzeki – [[Rzeka Nida|Nida]] i [[Rzeka Szkotówka|Szkotówka]], łącząc się tworzą rzekę [[Rzeka Wkra|Wkrę]] – dopływ Narwi. Ponadto znajduje się tu 9 jezior o pow. 347 ha. Większe z nich to: [[Jezioro Kownatki|Kownatki]], [[Jezioro Kąty|Kąty]] oraz [[Jezioro Szkotowskie]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś lokowano przed 1321 r. W 1414 r. funkcjonował tutaj kościół katolicki. W 1525 r. kościół został przejęty przez protestantów. W 1608 r. właścicielem wsi był [[Jan Gołyński |Jan Prawdzic Gołyński]]. Pod koniec XVII w. wieś kupił biskup chełmiński [[Jan Opaliński]]. W 1717 r. obszar Turowa zajmował: 16 łanów i 15 mórg rycerskich, 13 łanów i 15 mórg kościelnych, 6 łanów chłopskich. W 1782 r. było tu 15 domów. W XIX w. we wsi znajdowało się leśnictwo i tartak parowy. Wieś należała do [[Powiat niborski |powiatu niborskiego]].
 

== Zabytki==
We wsi zachował się [[Kościół pw. św. Michała Archanioła w Turowie| kościół]] z XX w.
 

==Religia==
We wsi znajduje się siedziba [[Parafia pw. św. Michała Archanioła w Turowie |parafii rzymskokatolickiej]].
 

== Bibliografia==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XII, Warszawa 1891. 
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [07.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Kozłowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Szklarnia

2026-09-19T16:46:15Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Szklarnia
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Szklarni
|zdjęcie = Szklarnia.jpg
|opis zdjęcia = Zabudowa wiejska wsi.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = mrągowski
|gmina = Piecki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Szklarnia
|wysokość =
|liczba ludności = 200<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Szklarnia” (ID BDL 042815610042-0486416; SIMC 0486416; wartość 200), dostęp 11 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NMR
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 45|sekundN = 38
|stopniE = 21|minutE = 17|sekundE = 41
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Szklarnia''' (niem. ''Glashuette'') – wieś sołecka w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat mrągowski |powiecie mrągowskim]], w [[Piecki (gmina wiejska)|gminie Piecki]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Wieś leży nad jeziorem [[Jezioro Krzywy Róg |Krzywy Róg]], niedaleko drogi krajowej nr 59, w odległości 12 km od [[Mrągowo| Mrągowa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała na karczowiskach – pozostałościach po hucie szkła. Nie jest znana dokładna data lokacji ani etymologia nazwy miejscowości. Wiadomo, że w 1785 r. na obszarze dzisiejszej wsi był folwark szlachecki i wieś chłopska. W tym okresie znajdowało się tutaj 11 [[Dym| dymów]]. Właścicielami posiadłości była rodzina Uklańskich. W 1838 r. wieś liczyła 4 dymy z 70 mieszkańcami. Szklarnia ok. 1900 r. obejmowała wraz z folwarkiem Krzywiec 31 [[Włóka|włók]]. W 1912 r. wieś została kupiona przez Towarzystwo Ziemskie w Królewcu. Wówczas we wsi ukształtowało się 18 gospodarstw. Połowa należała do tzw. [[Wołyniacy |"Wołyniaków"]] – repatriantów z Rosji. Szkoła powstała tu w XVIII w. W 1939 r. było tu 229 mieszkańców.
 

==Gospodarka==
We wsi działa gospodarstwo [[Agroturystyka |agroturystyczne]].
 

==Ludzie związani z miejscowością==
*[[Fryderyk Rojek]] (1822–1900) – nauczyciel w miejscowej szkole, tłumacz literatury niemieckiej

== Bibliografia==
''Mrągowo. Z dziejów miasta i okolic'', pod red. Andrzeja Wakara, Olsztyn 1975. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [11.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat mrągowski]]
[[Kategoria: Piecki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Szczepkowo-Giewarty

2026-09-19T16:46:11Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Szczepkowo-Giewarty
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Szczepkowa-Giewart
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Janowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Szczepkowo-Giewarty
|wysokość =
|liczba ludności = 35<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Szczepkowo-Giewarty” (ID BDL 042815611022-0476429; SIMC 0476429; wartość 35), dostęp 6 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 19|sekundN = 19
|stopniE = 20|minutE = 37|sekundE = 48
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Szczepkowo-Giewarty''' (1414 ''Sczepkowo'', ''Golambyewo'', ''Sczepkowo'', ''Szczepkowo-Rakowo'', ''Gyevarthovo'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Janowo (gmina wiejska) |gminie Janowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Wieś leży nieopodal [[Jezioro Zawadzkie |Jeziora Zawadzkiego]], w odległości ok. 3 km od [[Janowo| Janowa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwotnie wieś Szczepkowo znajdowała się na obszarze osady nad rzeką [[Rzeka Orzyc| Orzyc]], która z czasem podzieliła się na: [[Szczepkowo–Borowe]], [[Szczepkowo–Pawełki]], [[Szczepkowo–Zalesie]], Szczepkowo–Giewarty, [[Szczepkowo–Kukiełki]], [[Szczepkowo–Soldany]], [[Szczepkowo–Skrody]] i [[Szczepkowo–Iwany]]. Wieś miała charakter szlachecki. Pierwsze informacje o niej pochodzą z 1414 r., kiedy została obrabowana przez [[Zakon Kryżacki |Krzyżaków]]. Nieznana jest dokładna data lokacji wsi. Nie wiadomo, jaka jest etymologia nazwy miejscowości. W 1443 r. Piotr z Szczepkowa-Giewarty sprzedał całą część ojcowizny w Szczepkowie-Giewarty Janowi, Stanisławowi i Torze - braciom ze Szczepkowa. W 1449 r. Świętosław ze Szczepkowa sprzedał Mikołajowi ze [[Smolany |Smolan]] 10 [[Włóka| włók]] w Szczepkowie–Giewartach. W 1578 r. należała do parafii w [[Janowiec Kościelny|Janowcu Kościelnym]]. Pod koniec XIX w. istniało tu 12 domów. W tym okresie mieszkało tutaj 90 osób. Wieś obejmowała 223 mórg. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowy wiejskiej.
 

== Bibliografia==
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165-202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [06.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Janowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Szafarnia

2026-09-19T16:46:07Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Szafarnia
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Szafarni
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Kurzętnik
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Szafarnia
|wysokość =
|liczba ludności = 288 (łącznie z: część Dunajki, wieś Szafarnia)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Szafarnia” (ID BDL 042815412042-0845861; SIMC 0845861) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Dunajki | Szafarnia), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 22|sekundN = 06
|stopniE = 19|minutE = 27|sekundE = 23
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Szafarnia''' (niem. ''Schaffarnia'') – wieś sołecka w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Kurzętnik (gmina wiejska)|gminie Kurzętnik]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

==Położenie==
Wieś znajduje się nad jeziorem [[Jezioro Szafarnia |Szafarnia]], przy granicy z województwem kujawsko–pomorskim, w odległości ok. 11 km od [[Nowe Miasto Lubawskie| Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa wsi pochodzi najprawdopodobniej od hodowanych tutaj owiec, które nazywano "szafarkami". Nieznana jest dokładna data lokacji. W XIX w. wieś należała do parafii katolickiej [[Pokrzydowo]]. Pod koniec XIX w. zajmowała 339 ha. W 1885 r. było tutaj 125 [[Dym |dymów]] i 97 domów. Ludność liczyła 530 osób, w tym 297 katolików i 233 ewangelików. Funkcjonowała tutaj również szkoła trzyklasowa, bezwyznaniowa. W 1887 r uczyło się w niej 171 osób. Opiekę pedagogiczną sprawowało 2 nauczycieli. W XIX w. na terenie wsi istniał także wiatrak. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowań wiejskich. Pod koniec XX w. sołectwo obejmowało 297, 98 ha w tym 80 gospodarstw i 326 mieszkańców.
 

== Kultura ==
We wsi działa świetlica. Odbywają się tutaj festyny, pikniki, dożynki.
 

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Świętego Antoniego z Padwy w Tereszewie|parafii rzymskokatolickiej w Tereszewie]].
 

== Bibliografia==
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 1995. 
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 2008. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XI, Warszawa 1890. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [13.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Kurzętnik (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1801-1918]]

Sulimy (gmina Giżycko)

2026-09-19T16:46:04Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Sulimy
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = giżycki
|gmina = Giżycko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 1094<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Sulimy” (ID BDL 042815506042-0758174; SIMC 0758174; wartość 1094), dostęp 1 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54|minutN = 02|sekundN = 35
|stopniE = 21|minutE = 49|sekundE = 28
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Sulimy ''' (niem. ''Sulimmen'') – wieś sołecka położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat giżycki|powiecie giżyckim]], w [[Giżycko (gmina wiejska)|gminie Giżycko]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego.

 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno-wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, na obszarze [[Kraina Wielkich Jezior Mazurskich|Krainy Wielkich Jezior Mazurskich]], 2,5 km na południowy wschód od [[Giżycko|Giżycka]], na wschód od jeziora [[Jezioro Niegocin|Niegocin]] i od drogi krajowej nr 63.

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno-wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1563 roku książę [[Albrecht Hohenzollern]] wystawił przywilej dla nowej wsi czynszowej, która została założona około 1555 roku lub nieco wcześniej. Książę potwierdzał, że pięć łanów sołeckich otrzymali wówczas na [[prawo magdeburskie|prawie magdeburskim]] bracia Jan i Jakub, z obowiązkiem zasiedlenia pozostałych 45 łanów na [[prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] i aż 20 latami [[wolnizna|wolnizny]]. W momencie wystawiania przywileju w 1563 roku wieś liczyła już 55 łanów.

Na początku XVII wieku we wsi gospodarzyło 33 chłopów, w tym czterej karczmarze. Sulimy poważnie ucierpiały podczas [[epidemia dżumy 1709-1711|wielkiej epidemii dżumy]] na początku XVIII wieku; zmarło wówczas 162 mieszkańców, a jeszcze w 1719 roku aż 27 łanów (spośród 47) było opuszczonych. Wieś należała do parafii ewangelickiej w Giżycku.

Szkołę we wsi założono w 1778 roku. Po II wojnie światowej uruchomiono ją ponownie już 1 września 1945 roku pod kierownictwem [[Feliks Andrulewicz|Feliksa Andrulewicza]]; została ona zlikwidowana podczas reorganizacji sieci szkolnej w 1974 roku.

W początkach lat 70. XX wieku w Sulimach było 61 budynków mieszkalnych; znajdował się tu wówczas punkt biblioteczny, świetlica, sklep wielobranżowy, boisko sportowe. Przy wsi działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Bystry oraz międzykółkowa baza maszynowa. Wieś była zelektryfikowana. W 1976 roku w Sulimach powstała Rolnicza Spółdzielnia Tuczu Zwierząt utworzona staraniem 14 mieszkańców wsi. W kolejnym roku przemianowano ją na Spółdzielnię Rolniczą "Przyszłość". Jej działalność skupiała się na tuczu trzody chlewnej, a także hodowli brojlerów.

Sulimy były w latach 1954–1957 siedzibą gromady Sulimy później włączonej do gromady Giżycko.
Liczba mieszkańców w następujących latach wynosiła:
*1857 – 504 osoby
*1933 – 454 osoby
*1939 – 496 osób
*1970 – 509 osób, 57 gospodarstw
== Edukacja ==
*[[Gimnazjum w Bystrym]], wsi wchodzącej w skład sołectwa Sulimy
== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Kazimierza Królewicza w Giżycku|parafii rzymskokatolickiej pw. św. Kazimierza Królewicza w Giżycku]].

== Zabytki ==
We wschodniej części wsi znajduje się cmentarz ewangelicki, a na nim kwatera wojenna z okresu I wojny światowej. Pochowanych jest tu 32 żołnierzy armii niemieckiej.
 
{{Przypisy}}
<references/>
== Zobacz też ==
*[[Sulimy (gmina Biała Piska)]]
== Bibliografia ==
Białuński Grzegorz, ''Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku – starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie'', Olsztyn 1996. 
''Giżycko. Z dziejów miasta i okolic'', red. Andrzej Wakar, Olsztyn 1983. 
Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991. 
''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857. 
[https://www.gov.pl/web/wuoz-olsztyn/sprawdz-status-nieruchomosci Wojewódzka ewidencja zabytków] [01.09.2026] 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [01.09.2026] 
[https://de.wikipedia.org/wiki/Kreis_L%C3%B6tzen Kreis Lötzen – Wikipedia (niem.)] [01.09.2026] 
[https://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/sulimy rowery.olsztyn.pl] [01.09.2026]

 

[[Kategoria: Miejscowość]] [[Kategoria: Powiat giżycki]] [[Kategoria: Giżycko (gmina wiejska)]] [[Kategoria: Wsie sołeckie]] [[Kategoria: 1501-1600]]

Sugajenko

2026-09-19T16:46:00Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Sugajenko
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Sugajenka
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Kurzętnik
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Sugajenko
|wysokość =
|liczba ludności = 255 (łącznie z: część Parowa, część Pod Polskie Brzozie, wieś Sugajenko)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Sugajenko” (ID BDL 042815412042-0845849; SIMC 0845849) — wartość zbiorcza obejmująca 3 jednostki SIMC (Parowa | Pod Polskie Brzozie | Sugajenko), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 21|sekundN = 12
|stopniE = 19|minutE = 38|sekundE = 22
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Sugajenko''' (1706 r. ''Sugnienko'', niem. ''Sugainko'') – wieś sołecka położone w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski| powiecie nowomiejskim]], w [[Kurzętnik (gmina wiejska)|gminie Kurzętnik]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

==Położenie==
Wieś położona jest niedaleko jeziora [[Jezioro Sugajna| Sugajna]] i granicy z województwem pomorskim, w odległości ok. 8 km od [[Nowe Miasto Lubawskie |Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa miejscowości wywodzi się od jeziora Sugajna. Nieznana jest dokładna data lokacji wsi. W latach 1667–1731 Sugajenko należało do majątku [[Chełmża]] i obejmowało 40 [[Włóka| włók]]. W 1706 r. wieś znajdowała się w parafii [[Mroczno]] i obejmowała 614 ha ziemi, w tym 519 ha ziemi ornej i 18 ha łąk. W 1773 r. ziemię w Sugajenku przejął rząd [[Prusy| Prus]] i utworzył tu domenę państwową. W 1793 r. długi Chełmży wobec kapituły chełmińskiej były tak duże, że wystąpiono na drogą sądową. Po długich negocjacjach spłaty rozłożono na raty roczne, a pieniądze na nie pobierano z czynszu uzyskanego z dzierżawy Sugajenka.

W 1885 r. teren miejscowości zajmował 614 ha. We wsi znajdowały się 93 [[Dym |dymy]]. Wieś zamieszkiwały 444 osoby, wśród których było 386 katolików, 58 ewangelików. W 1887 r. w szkole katolickiej uczyło się 80 dzieci. W XIX w. wieś należała do parafii katolickiej w Mrocznie. Po 1920 r. w Sugajenku pozostała tylko jedna rodzina niemiecka. W 1922 r. Sugajenko było gminą wiejską. W trzyklasowej szkole kierownikiem był [[Alfons Wróblewski]]. Przed 1939 r. Sugajenko należało do wójtostwa z siedzibą w Mrocznie, a sołtysem w 1928 r. był niejaki Ponczykowski.

W czasie okupacji niemieckiej do obozu w Potulicach z Sugajenka wywieziono 6 osób dorosłych i pięcioro dzieci z rodzin: Dziukowskich, Kiejdrowskich, Raszkowskich, Romanowskich i Zarembów. Po 1945 r. punktem filialnym szkoły kierowała [[Danuta Prucnal]]. W 1973 r. sołectwo Sugajenko weszło w skład [[Kurzętnik (gmina wiejska)| gminy Kurzętnik]]. Pod koniec XX w. teren wsi obejmował 617,78 ha, w tym: 52 gospodarstwa z 307 mieszkańcami.
 

==Kultura==
We wsi działa świetlica.
 

==Religia==
Wieś znajduje się obecnie na terenie [[Parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Mrocznie|parafii rzymskokatolickiej w Mrocznie]].
 

== Ludzie związani z miejscowością==
Z miejscowością związana jest postać [[Józef Piotrowicz| Józefa Leliwy Piotrowicza]] - kronikarza Ziemi Lubawskiej, który pochodził z rodziny szlacheckiej Jana i Bernardyny Piotrowiczów.
 

== Zabytki==
We wsi znajduje się chałupa z II połowy XIX w.
 

== Bibliografia==
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 1995. 
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 2008. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XI, Warszawa 1890. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [13.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Kurzętnik (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1601-1700]]

Stawek

2026-09-19T16:45:56Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Stawek
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Stawku
|zdjęcie = stawek.jpg
|opis zdjęcia = Fot. Mieczysław Kalski
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = mrągowski
|gmina = Mikołajki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Stawek
|wysokość =
|liczba ludności = 213<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Stawek” (ID BDL 042815610025-0762282; SIMC 0762282; wartość 213), dostęp 10 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 87
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NMR
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 47|sekundN = 20
|stopniE = 21|minutE = 36|sekundE = 28
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Stawek''' (niem. ''Schoneberg'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko=mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat mrągowski |powiecie mrągowskim]], w [[Mikołajki (gmina miejsko-wiejska)| gminie Mikołajki]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa suwalskiego.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest między jeziorami: [[Jezioro Mikołajskie| Mikołajskim]] i [[Jezioro Śniardwy |Śniardwy]] i [[Jezioro Łuknajno| Łuknajno]], w odległości ok. 2 km od [[Mikołajki| Mikołajek]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Miejscowość wymieniano w dokumentach z 1846 r. Stanowiła początkowo osadę. Z czasem stała się sołectwem. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowy wiejskiej. Nie wiadomo, kiedy nastąpiła lokacja. Trudno jest nakreślić etymologię nazwy miejscowości.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Matki Bożej Różańcowej w Mikołajkach |parafii rzymskokatolickiej w Mikołajkach]].
 

== Bibliografia==
''Mrągowo. Z dziejów powiatu i okolic'', pod red. Andrzeja Wakara, Olsztyn 1975. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [10.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat mrągowski]]
[[Kategoria: Mikołajki (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1801-1918]]

Siemianowo

2026-09-19T16:45:53Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Siemianowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Siemianowa
|zdjęcie = Siemianowo.jpg
|opis zdjęcia = Altana w Siemianowie.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Kozłowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Siemianowo
|wysokość =
|liczba ludności = 76<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Siemianowo” (ID BDL 042815611032-0479439; SIMC 0479439; wartość 76), dostęp 7 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 24|sekundN = 09
|stopniE = 20|minutE = 14|sekundE = 21
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Siemianowo''' (niem. ''Siemienau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko -mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Kozłowo (gmina wiejska)|gminie Kozłowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest niedaleko jeziora [[Jezioro Kownatki| Kownatki]], w odległości ok. 13 km od [[Nidzica| Nidzicy]].

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała z 1440 łanów, które w 1321 r. zostały nadane szlacheckim przedsiębiorcom pod przewodnictwem Petera von Heselicht. Nie zachowała się informacja o czasie wydzielenia Siemianowa jako samodzielnej wsi. Wiadomo jednak, że w 1616 r. obejmowało 40 łanów. W 1717 r. gospodarowało tu 12 gospodarzy na 42 łanach. W 1782 r. było już 13 gospodarzy na 44 łanach. W II połowie XVIII w. we wsi założono szkołę. W 1781 r. w Siemianowie było 38 domów. Mieszkało tu 251 mieszkańców, w tym: 191 protestantów i 60 katolików.
 

== Kultura ==
We wsi działa świetlica.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Józefa w Szkotowie |parafii rzymskokatolickiej w Szkotowie]].
 

==Bibliografia ==
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [07.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Kozłowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Rynek

2026-09-19T16:45:50Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Rynek
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Rynku
|zdjęcie = Letni festyn w Rynku.jpg
|opis zdjęcia = Letni festyn w Rynku. Fot.Stanisław Ulatowski.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Grodziczno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Rynek
|wysokość =
|liczba ludności = 238 (łącznie z: część Meksyk, wieś Rynek)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Rynek” (ID BDL 042815412032-0844092; SIMC 0844092) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Meksyk | Rynek), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 21|sekundN = 53
|stopniE = 19|minutE = 47|sekundE = 37
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Rynek''' (niem. ''Rynnek'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińskim–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Grodziczno (gmina wiejska)|gminie Grodziczno]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

==Położenie==
Miejscowość leży nieopodal drogi wojewódzkiej nr 541, w odległości ok. 3 km od [[Ostaszewo |Ostaszewa]] i 6 km od [[Grodziczno| Grodziczna]].

== Dzieje miejscowości ==
Nie wiadomo, kiedy dokładnie wieś została lokowana ani jaka jest etymologia jej nazwy. W 1667 r. Rynek dzielił się na kilka dóbr szlacheckich i obejmował 34 [[Włóka| włóki]]. Od każdej włóki należało uiścić pół [[Korzec |korca]] żyta i pół korca owsa. W XIX w. na terenie dzisiejszej wsi znajdował się folwark z 20 [[Dym |dymami]], 8 domami i gorzelnią. W majątku zajmowano się hodowlą bydła i owiec. W 1885 r. we wsi znajdowało się 15 domów i 27 dymów. W Rynku mieszkały 123 osoby, w tym 109 katolików 14 ewangelików. Nie zachowała się informacja o formie zabudowy wiejskiej.
 

==Kultura==
W Rynku organizowane są festyny rodzinne i sportowe.
 

== Zabytki==
*tablica upamiętnienia pomordowanych w [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |II wojnie światowej]]
*drewniane zabudowania zwane [[Poniatówki |poniatówkami]]
*grobowiec dawnego właściciela majątku Rynek o nazwisku Mateja

== Bibliografia==
Korecki Andrzej, ''Z dziejów gminy Grodziczno'', Pelplin 2003. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. X, Warszawa 1889. 

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Grodziczno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1601-1700]]

Rembowo

2026-09-19T16:45:46Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Rembowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Rembowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko - mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Janowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Rembowo
|wysokość =
|liczba ludności = 34<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Rembowo” (ID BDL 042815611022-0476398; SIMC 0476398; wartość 34), dostęp 6 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 16|sekundN = 57
|stopniE = 20|minutE = 37|sekundE = 31
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Rembowo''' – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], w [[Janowo (gmina wiejska)|gminie Janowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny|administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest z dala od głównych tras komunikacyjnych i szlaków turystycznych, w odległości ok. 5 km od [[Janowo| Janowa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
W XIX w. miejscowość zajmowała 116 mórg z 8 domami. We wsi mieszkało 60 osób. Nie wiadomo, kiedy dokładnie lokowano wieś. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowy wiejskiej.
 

== Bibliografia==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XI, Warszawa 1890. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [06.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Janowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1801-1918]]

Nowy Dwór Bratiański

2026-09-19T16:45:43Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Nowy Dwór Bratiański
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nowego Dworu Bratiańskiego
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = [[Bratian (gmina wiejska)|Bratian]]
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Nowy Dwór Bratiański
|wysokość =
|liczba ludności = 229 (łącznie z: część Adrianka, część Cymbałowo, część Jezioraki, część Majkowizna, część Szulcowizna, wieś Nowy Dwór Bratiański)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Nowy Dwór Bratiański” (ID BDL 042815412052-0847239; SIMC 0847239) — wartość zbiorcza obejmująca 6 jednostki SIMC (Adrianka | Cymbałowo | Jezioraki | Majkowizna | Szulcowizna | Nowy Dwór Bratiański), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy = 13 - 304 Radomno
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 28|sekundN = 21
|stopniE = 19|minutE = 33|sekundE = 36
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Nowy Dwór Bratiański''' (niem. ''Neuhof'') – wieś sołecka w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Bratian (gmina wiejska)|gminie Bratian]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

== Położenie ==
Wieś leży nieopodal [[Jezioro Skarlińskie |Jeziora Skarlińskiego]], w odległości ok. 6 km od [[Nowe Miasto Lubawskie |Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Miejscowość wzmiankowana była po raz pierwszy w roku 1402 jako [[Wieś czynszowa |wieś czynszowa]] [[Wójtostwo bratiańskie |wójtostwa bratiańskiego]]. Od 1570 r. była [[Wieś królewska |wsią królewską]] wchodzącą w skład [[Starostwo bratiańskie |starostwa bratiańskiego]]. W 1752 r. August III podarował 2 [[Włóka |włóki]] Przanowskiemu na tym obszarze. Przanowski musiał świadczyć służbę wojskową i dostarczać drewno do starostwa bratiańskiego. Jednocześnie mógł pędzić gorzałkę, łowić ryby i rąbać drewno na własne potrzeby. Pod koniec XIX w. wieś obejmowała 3113,33 mórg z 83 budynkami i 35 domami. W Nowym Dworze mieszkały wówczas 354 osoby: 269 katolików i 85 ewangelików. Do 1954 roku istniała [[Gmina Nowy Dwór Bratiański |gmina Nowy Dwór Bratiański]]. W XX w. istniały tutaj dwa majątki: [[Adrian]] i [[Cymbałowo]].
 

==Kultura==
Na terenie wsi znajduje się świetlica wiejska.
 

== Bezpieczeństwo ==
W miejscowości działa jednostka [[Ochotnicza Straż Pożarna |Ochotniczej Straży Pożarnej]].
 

== Zabytki ==
We wsi znajduje się grodzisko – [[Góra Pikówka w Nowym Dworze Bratiańskim |Góra Pikówka]] oraz kapliczka przydrożna.
 

== Bibliografia ==
''Gmina Nowe Miasto Lubawskie. Przewodnik krajoznawczy'', Toruń 1997. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. VII, Warszawa 1886. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [13.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Bratian (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Nowe Bagienice

2026-09-19T16:45:39Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Nowe Bagienice
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nowych Bagienic
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = mrągowski
|gmina = Mrągowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Nowe Bagienice
|wysokość =
|liczba ludności = 121 (łącznie z: wieś Nowe Bagienice, przysiółek Bagnowski Dwór)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Nowe Bagienice” (ID BDL 042815610032-0483369; SIMC 0483369) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Nowe Bagienice | Bagnowski Dwór), dostęp 11 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NMR
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 50|sekundN = 23
|stopniE = 21|minutE = 12|sekundE = 40
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Nowe Bagienice''' (niem. ''Neu Bagnowen'', od 1938 r. ''Borkenau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat mrągowski| powiecie mrągowskim]], w [[Mrągowo (gmina wiejska)|gminie Mrągowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

== Położenie ==
Miejscowość położona jest nieopodal jeziora [[Jezioro Sarż| Sarż]], przy drodze krajowej nr 16, w odległości ok. 7 km od [[Mrągowo |Mrągowa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś lokowana była w 1562 r. jako miejscowość szlachecką. Majątek ziemski otrzymał były burgrabia [[Szestno |Szestna]] [[Johann von Hoytten]]. W 1566 r. ziemię we wsi nadano [[Wilhelm Milewski| Wilhelmowi Milewskiemu]] (von der Milbe). Rozwój Nowych Bagienic nastąpił po uwłaszczeniu chłopów i separacji. Po separacji gruntów zabudowa wsi przybrała charakter kolonijny.

W 1938 r. nazwa wsi została zmieniona na Borkenau – w wyniku akcji germanizacyjnej. Ponadto w 1973 r. do sołectwa Nowe Bagienice należały: osada [[Bagnowski Dwór]], leśniczówka [[Joachimowo]], wieś Nowe Bagienice.

W latach 1765–1766 funkcjonowała na terenie miejscowości szkoła, w której nauczycielem był [[Krystian Modzel]]. 1. połowa XIX w. przyniosła sukcesywny przyrost mieszkańców. Wieś wówczas należała do [[Dobra tołkińskie| dóbr tołkińskich]] w [[Powiat kętrzyński |powiecie kętrzyńskim]], w [[Korsze (gmina miejsko-wiejska)|gminie Korsze]]. Właścicielem dóbr była rodzina [[Rodzina von Borke |von Borke]].

Liczba gospodarstw i mieszkańców w poszczególnych latach:

1785 r. – 4 gospodarstwa

1815 r. – 50 osób

1838 r. – 13 gospodarstw, 90 osób

1939 r. – 155 osób

== Bibliografia ==
''Mrągowo. Z dziejów miasta i powiatu'', pod red. Andrzeja Wakara, Olsztyn, 1975. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [11.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat mrągowski]]
[[Kategoria: Mrągowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Nowa Wieś Wielka

2026-09-19T16:45:36Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Nowa Wieś Wielka
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nowej Wsi Wielkiej
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurska
|powiat = nidzicki
|gmina = Janowiec Kościelny
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Nowa Wieś Wielka
|wysokość =
|liczba ludności = 149<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Nowa Wieś Wielka” (ID BDL 042815611012-0476056; SIMC 0476056; wartość 149), dostęp 6 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 14|sekundN = 14
|stopniE = 20|minutE = 33|sekundE = 01
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Nowa Wieś Wielka''' – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)|gminie Janowiec Kościelny]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie| województwa olsztyńskiego]].
 

== Położenie ==
Miejscowość położona jest niedaleko granicy województwa warmińsko–mazurskiego i mazowieckiego, w odległości ok. 6 km od [[Janowiec Kościelny |Janowca Kościelnego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś lokowano przed 1413 r. We wspomnianym roku Nowa Wieś została obrabowana przez [[Zakon Krzyżacki |Krzyżaków]]. W 1531 r. we wsi było 7 obsadzonych [[Włóka |włók]], działał młyn z roczną dzierżawą. We wsi w XIX w. funkcjonował młyn wodny. W 1578 r. miejscowość należała do parafii w Grzebsku i do powiatu mławskiego. W 1827 r. było tu 15 domów. Wieś zamieszkiwało w tym czasie 110 osób. Pod koniec XIX w. znajdowały się w Nowej Wsi 24 domy. Na jej obszarze mieszkało 241 osób.
 

==Kultura==
We wsi działa świetlica wiejska.
 

==Bezpieczeństwo==
We wsi istnieje jednostka [[Ochotnicza Straż Pożarna |Ochotniczej Straży Pożarnej]].
 

==Zabytki ==
*zabudowania gospodarcze z XX w.
*domy mieszkalne z XIX/XX w.
*krzyż przydrożny z XIX/XX w.
*krzyż przydrożny, choleryczny z kapliczką na kolumnie z 2. połowy XIX w.
*krzyż przydrożny z ok. 1920 r.

== Bibliografia ==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. VII, Warszawa 1886. 
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [06.09.2026] 

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Janowiec Kościelny (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Notyst Mały

2026-09-19T16:45:33Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Notyst Mały
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Notystu Małego
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = mrągowski
|gmina = Mrągowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Notyst Mały
|wysokość =
|liczba ludności = 108<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Notyst Mały” (ID BDL 042815610032-0483330; SIMC 0483330; wartość 108), dostęp 11 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NMR
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 53|sekundN = 14
|stopniE = 21|minutE = 26|sekundE = 50
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Notyst Mały''' (niem. ''Klein Notisten'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat mrągowski| powiecie mrągowskim]], w [[Mrągowo (gmina wiejska)|gminie Mrągowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

== Położenie ==
Miejscowość leży w [[Kraina Wielkich Jezior Mazurskich|Krainie Wielkich Jezior Mazurskich]], w odległości ok. 10 km od [[Mrągowa|Mrągowo]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwsze wzmianki o Notyście pojawiały się już w 1444 r. Nie był to wówczas właściwy Notyst Mały tylko wieś Notyst, na którą w XIX w. złożyły się: [[Notyst Duży]], Notyst Mały i [[Notyst Nowy]]. Wieś lokowano w 1555 r. przez [[Jan Kruger| Jana Krugera]] – karczmarza z Notystu Wielkiego. Nabył on 4 łany od starosty [[Ryn| Rynu]] [[Georg von Diebes|Georga von Diebes]] na obszarze położonym na południowy zachód od Notystu. Wieś założono na 44 łanach z 10 latami [[Wolnizna| wolnizny]]. Do 2. połowy XVIII w. część łanów jednak nie została obsadzona. Pustki zagospodarowano żywiołem polskim. Powstało wówczas 8 nowych gospodarstw. W 1. połowie XIX w. liczba gospodarstw wzrosła do 30. Wieś miała charakter ulicówki, ale po separacji powstały liczne kolonie. W 1888 r. zbudowano tutaj szkołę. W 1925 r. istniało w miejscowości 40 gospodarstw chłopskich. Na początku wieku XX przeprowadzono meliorację wszystkich łąk. Wieś należała do parafii w Rynie, a przed 1945 r. do [[Powiat giżycki |powiatu giżyckiego]].

Liczba mieszkańców i gospodarstw w poszczególnych latach:

1785 r. – 18 gospodarstw

1815 r. – 26 gospodarstw, 131 osób

1838 r. – 27 gospodarstw, 206 osób

1939 r. – 219 osób

==Kultura==
We wsi działa świetlica. Organizowane są pikniki i festyny.
 

== Bibliografia ==
''Mrągowo. Z dziejów miasta i okolic'', pod red. Andrzeja Wakara, Olsztyn 1975. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. VII, Warszawa 1886. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [11.09.2026] 
[https://bipgmmragowo.warmia.mazury.pl/ Biuletyn Informacji Publicznej – bipgmmragowo.warmia.mazury.pl] [11.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat mrągowski]]
[[Kategoria: Mrągowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Nawra

2026-09-19T16:45:29Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Nawra
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nawry
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = [[Bratian (gmina wiejska)|Bratian]]
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Nawra
|wysokość =
|liczba ludności = 423 (łącznie z: część Egipt, część Mała Nawra, część Pręgowizna, część Wybudowanie Nawrzańskie, wieś Nawra)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Nawra” (ID BDL 042815412052-0847200; SIMC 0847200) — wartość zbiorcza obejmująca 5 jednostki SIMC (Egipt | Mała Nawra | Pręgowizna | Wybudowanie Nawrzańskie | Nawra), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 26|sekundN = 55
|stopniE = 19|minutE = 33|sekundE = 51
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Nawra''' (niem. ''Neber'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Bratian (gmina wiejska)|gminie Bratian]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

== Położenie ==
Miejscowość położona jest niedaleko [[Jezioro Skarlińskie |Jeziora Skarlińskiego]] w odległości ok. 3 km od [[Nowe Miasto Lubawskie |Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwsze wzmianki o Narze pojawiają się w 1404 r. Nie jest znana dokładna data lokacji. Trudno jest nakreślić etymologię nazwy miejscowości. W 1414 r. wieś poniosła stratę w [[Wojny polsko-krzyżackie |wojnie polsko–krzyżackiej]]. Spaliło się wówczas 25 [[Gburstwo |gburstw]], a szkody wyniosły 1000 grzywien. Od 1557 r. Nawra stała się własnością królewską. W XVII w. we wsi istniał kościół. Pod koniec XIX w. wieś obejmowała 2912,5 ha z 84 budynkami, 38 domami. Mieszkało tutaj wówczas 368 osób: 320 katolików i 48 ewangelików. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowy wiejskiej.
 

==Kultura==
We wsi działa świetlica wiejska.
 

==Ludzie związani z miejscowością==
*[[lkwim:Wojciech Kętrzyński|Wojciech Kętrzyński]] (1838–1918) – działacz mazurski, historyk, polityk, kustosz, etnograf, publicysta i poeta, wieloletni dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, pracował w Nawrze jako bibliotekarz

== Zabytki ==
W Nawrze znajdują się dwie kapliczki i [[Pomnik poświęcony pomordowanym w II wojnie światowej w Nawrze |pomnik poświęcony pomordowanym w II wojnie światowej]].
 

==Turystyka==
*[[Czerwony szlak pieszy Nowe Miasto Lubawskie – Radomno |szlak pieszy Nowe Miasto Lubawskie – Radomno]] – przebieg trasy: Nowe Miasto Lubawskie – Nawra – [[Chrośle]] – [[Radomno]] (PKS)

== Bibliografia ==
''Gmina Nowe Miasto Lubawskie. Przewodnik krajoznawczy'', Toruń 1997. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. VI, Warszawa 1885. 
[https://gminabratian.eu/ Strona Gminy Bratian] [13.09.2026] 

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Bratian (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Mroczenko

2026-09-19T16:45:26Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Mroczenko
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Mroczenka
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Grodziczno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Mroczenko
|wysokość =
|liczba ludności = 263 (łącznie z: część Mrockie Budy, część Peckowizna, część Pod Dubiele, wieś Mroczenko)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Mroczenko” (ID BDL 042815412032-0844057; SIMC 0844057) — wartość zbiorcza obejmująca 4 jednostki SIMC (Mrockie Budy | Peckowizna | Pod Dubiele | Mroczenko), dostęp 12 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy = 13 - 324
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 23|sekundN = 10
|stopniE = 19|minutE = 42|sekundE = 18
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Mroczenko''' (niem. od 1414 r. ''Klein Moschen'', od 1435 r. ''Mrotschno'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Grodziczno (gmina wiejska)| gminie Grodziczno]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

==Położenie ==
Wieś leży nieopodal jezior: [[Jezioro Tylickie|Tylickiego]], [[Jezioro Dubiele|Dubiele]] i [[Jezioro Mroczno|Mroczno]], w odległości ok 9 km od [[Nowe Miasto Lubawskie |Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nieznana jest dokładna data lokacji miejscowości oraz etymologia jej nazwy. W 1414 r. obszar wsi wynosił 40 [[Włóka |włók]]. Mroczenko ucierpiało w wyniku [[Wojny polsko-krzyżackie |wojen polsko–krzyżackich]]. Miejscowość należała do dóbr biskupich w [[Klucz lubawski |kluczu lubawskim]]. W 1667 r. wieś rozciągła się na 60 włók. W 1868 r. było 99 budynków i 47 domów. We wsi żyło 346 mieszkańców w tym 321 katolików i 25 ewangelików. W XIX w. istniała tutaj szkoła. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowy wiejskiej.
 

== Gospodarka ==
We wsi znajduje się firma budowlana.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Mrocznie |parafii rzymskokatolickiej w Mrocznie]].
 

==Bezpieczeństwo==
W 1945 r. powstała tu [[Ochotnicza Straż Pożarna]].
 

== Bibliografia ==
Korecki Andrzej, ''Z dziejów gminy Grodziczno'', Pelplin 2003. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. VI, Warszawa 1885. 
[https://www.grodziczno.pl/ Strona Gminy Grodziczno] [12.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Grodziczno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Mikołajki (gmina Kurzętnik)

2026-09-19T16:45:22Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Mikołajki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Mikołajek
|zdjęcie = Mikołajki2.jpg
|opis zdjęcia = Kościół barokowy Źródło: [https://www.nowemiasto.com.pl/kurzetnik3.htm www.nowemiasto.com.pl] [13.09.2026]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Kurzętnik
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Mikołajki
|wysokość =
|liczba ludności = 368 (łącznie z: część Lipowy Dwór, część Na Gruntach, część Nad Stawem, część Pod Cmentarzem, wieś Mikołajki)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Mikołajki” (ID BDL 042815412042-0845803; SIMC 0845803) — wartość zbiorcza obejmująca 5 jednostki SIMC (Lipowy Dwór | Na Gruntach | Nad Stawem | Pod Cmentarzem | Mikołajki), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 26|sekundN = 43
|stopniE = 19|minutE = 30|sekundE = 50
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Mikołajki''' (niem. ''Nikolaiken'') – wieś sołecka w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Kurzętnik (gmina wiejska) |gminie Kurzętnik]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny | administracyjnie]] do województwa toruńskiego.
 

== Położenie ==
Miejscowość leży na terenie gminy, która obejmuje swoim zasięgiem wschodni kraniec [[Pojezierze Brodnickie |Pojezierza Brodnickiego]], nieopodal [[Jezioro Skarlińskie| Jeziora Skarlińskiego]], w odległości około 6 km od [[Nowe Miasto Lubawskie |Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Przed 1296 r. Mikołajki należały do biskupów płockich. Za czasów krzyżackich wieś należała do [[Wójtostwo bratiańskie| wójtostwa bratiańskiego]]. Nie jest znana dokładna data lokacji miejscowości. W 1618 r. odbudowano kościół. Kolejna budowa kościoła nastąpiła w 1780 r. Na terenie wsi istniała szkoła katolicka, do której w 1866 r. uczęszczało 114 dzieci. Obszar wsi pod koniec XIX w. wynosił 4714,18 mórg z 202 budynkami i 77 domami. W tym okresie żyło tu 602 mieszkańców. W 1868 r. we wsi było 552 katolików i 46 ewangelików.
 

== Religia ==
W miejscowości znajduje się siedziba [[Parafia pw. św. Jakuba Starszego w Mikołajkach |parafii rzymskokatolickiej pw. św. Jakuba Starszego]].
 

== Ludzie związani z miejscowością ==
*ks. [[Józef Szydzik]] – polski działacz narodowy, budowniczy Kalwarii Wielewskiej, zasłużony proboszcz chełmżyński i fordoński

== Zabytki ==
*barokowy [[Kościół pw. św. Jakuba Starszego w Mikołajkach |kościół]] zbudowany w latach 1780–1785
*drewniane chaty z pierwszej połowy XIX w.

== Bibliografia ==
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 2008. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego,t. VI, Warszawa 1885. 
[https://kurzetnik.pl/ Strona Urzędu Gminy Kurzętnik] [13.09.2026] 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [13.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Kurzętnik (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1201-1300]]

Marzęcice

2026-09-19T16:45:19Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Marzęcice
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Marzęcic
|zdjęcie = Marzęcie.jpg
|opis zdjęcia = Zabytkowy wóz strażacki z Marzęcic.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Kurzętnik
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Marzęcice
|wysokość =
|liczba ludności = 1018 (łącznie z: część Gdynia, część Na Cegielnię, część Pod Kamionkę, część Pod Nowe Miasto, część Szurowo, wieś Marzęcice)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Marzęcice” (ID BDL 042815412042-0845766; SIMC 0845766) — wartość zbiorcza obejmująca 6 jednostki SIMC (Gdynia | Na Cegielnię | Pod Kamionkę | Pod Nowe Miasto | Szurowo | Marzęcice), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy = 13-306
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 25|sekundN = 45
|stopniE = 19|minutE = 32|sekundE = 25
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Marzęcice''' (niem. ''Marzenczitz'', ''Mosanczendorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Kurzętnik (gmina wiejska)|gminie Kurzętnik]]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.
 

== Położenie ==
Miejscowość leży przy drodze wojewódzkiej nr 538, w odległości ok. 3 km od [[Nowe Miasto Lubawskie| Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Marzęcice były lokowane wraz z Nowym Miastem Lubawskim lub w 1325 r. przez komtura Otto von Lautenberga.

Pierwotna nazwa Marzęcic "Kemmathe" pochodziła od nazwiska zasłużonego rycerza Zakonu Krzyżackiego Rittera, towarzysza w.w. komtura.

Powierzchnia wsi - 30 włók (huf/huben), t.j. ok. 580 ha - 5.8 km2, pozostała do dnia dzisiejszego.

Nazwa "Marzęcice" jest przeniesioną nazwą miejscowości Marz k. Norymbergi (wtedy Frankonia) przez niemieckich osadników.

Pod koniec XIX w. wieś obejmowała 2246,43 mórg. W 1867 r. były we wsi 72 budynki i 42 domy. W tym samym roku żyło tu 279 mieszkańców, w tym: 273 katolików i 6 ewangelików. Wieś była zwana "miejską", gdyż gospodarstwa rolne posiadali w niej mieszkańcy Nowego Miasta Lubawskiego. Wielu mieszkańców Marzęcin mogło się osiedlać w Nowym Mieście Lubawskim na prawach mieszczańskich. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowań wiejskich.

Przed [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |wojną]] we wsi istniały: placówka pocztowo–telekomunikacyjna oraz zakłady usługowe.

W czasach Trzeciej Rzeszy funkcjonowała nazwa wsi "Marnau".

Pod koniec XX w. wieś obejmowała 579,64 ha z 53 gospodarstwami i 760 mieszkańcami. W XX w. funkcjonowały tutaj: [[GS "Samopomoc Chłopska"]], Oddział Banku Spółdzielczego w Kurzętniku, Urząd Gminy, siedziba [[Gromadzka Rada Narodowa| Gromadzkiej Rady Narodowej]] i [[Koło Gospodyń Wiejskich]].

Do 1954 r. istniała gmina Marzęcice.

We wsi w latach 1997-2005 funkcjonowała jedna z najsłynniejszych dyskotek w Polsce ''Max Marzęcice''.

==Gospodarka==
We wsi istnieją przedsiębiorstwa z zakresu stolarstwa, glazurnictwa i uprawy warzyw.
 

==Szkolnictwo==
We wsi działa [[Zespół Szkół w Marzęcicach |Zespół Szkół]]. Pod koniec XIX w. powstała tu szkoła, którą odbudowano w 1993 r.
 

==Bezpieczeństwo==
W Marzęcicach działa [[Ochotnicza Straż Pożarna]] - https://www.facebook.com/p/OSP-Marz%C4%99cice-100064573756412/?locale=pl_PL
 

== Ludzie związani z miejscowością ==
Na kartach historii wsi zapisał się [[Marcjan Sarnowski]] ps. Cichy – lokalny konspirator przeciwko władzy okupacyjnej w okresie II wojny światowej. Zastępca dowódcy oddziału partyzanckiego ROAK był Alfons Orzepowski ps "Czerwonka" z Marzęcic.
Obydwaj partyzanci zostali zastrzeleni w obławach KBW w styczniu i lutym 1947 pomimo wejścia w zycie amnestii. Wedle relacji jeszcze w latach 70-tych XX w. ludzie niestety mówili na dowódców i ten oddział - że to byli "bandyci"

W XX w. sołtysami we wsi byli: Franciszek Płoski, Franciszek Goszka, Alojzy Kozłowski, Teodor Nowak i Ryszard Nowak.

Rozwoj Marzęcic po 1945 nastąpił dzięki wykupie przez władze piaszczystych pól, gleba kl. 6+ od kilku miejscowych rolników i przeznaczeniu ich na działki budowlane. Mieszkańcy nowe budowane domy kojarzyli z rozwojem podobnym do Gdyni, dla odroznienia od starej czesci wsi ,
stad dzielnice i zabudowania nazywano "Gdynia" i z tego powodu jedna z ulic nazywa się "Gdyńska".

[[image:MARZECICE - MAPA.jpg|thumb|left|350px|Obszar "Gdyni" - zabudowań wsi po II wojnie światowej]]

== Bibliografia ==
*https://pl.wikipedia.org/wiki/Marz%C4%99cice_(wojew%C3%B3dztwo_warmi%C5%84sko-mazurskie)
*Informacje nadesłane przez Wiesława Szypniewskiego (dane historyczne, których autorem jest Artur Semrau z Lekart, jako archiwista Archiwum Państwowego w Toruniu).
*Zródło dot. historii Marzęcic - https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/84730/edition/90468/content
*Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 1995. 
*Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 2008. 
*[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [13.09.2026] 
*[https://wrota.warmia.mazury.pl/ Wrota Warmii i Mazur] [13.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Kurzętnik (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Kurzątki

2026-09-19T16:45:15Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kurzątki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Kurzątek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ełcki
|gmina = Prostki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 76<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Kurzątki” (ID BDL 042815505042-0765582; SIMC 0765582; wartość 76), dostęp 30 sierpnia 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 87
|kod pocztowy =19-335
|tablice rejestracyjne =NEL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 38|sekundN = 46
|stopniE = 22|minutE = 19|sekundE = 39
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Kurzątki''' (niem. ''Kurziontken'', ''Seeland'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ełcki|powiecie ełckim]], w [[Prostki (gmina wiejska)|gminie Prostki]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]].
 

== Położenie ==
Miejscowość położona jest 13 km od [[Prostki|Prostek]], w odległości około 6 km znajduje się [[Jezioro Dybowskie]], a około 5 km – jezioro [[Jezioro Długochwały|Długochwały]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji Wielkiej Puszczy w [[Komturia piska|komturii piskiej]] przy granicy z Mazowszem, między wsiami [[Wojtele]], [[Guty Różyńskie]], [[Dybowo]], [[Kibisy]] i [[Rogale Małe]]. W 1473 roku prokurator piski [[Ulryk von Ottenberg]] wystawił przywilej dla Kurzątek. Nadanie 30 łanów bez określonego prawa otrzymał niejaki Trojan. Księgi starościńskie z roku 1539 wskazują, że miejscowość zamieszkiwali wówczas wyłącznie Polacy. Wskutek epidemii dżumy w roku 1710 zmarło 126 mieszkańców. Dwadzieścia siedem lat później w Kurzątkach założono szkołę.

W 1935 roku dwóch nauczycieli pracowało w miejscowej szkole, do której uczęszczało 76 uczniów. W roku 1938 nazwę miejscowości zamieniono na ''Seeland''. W 1939 roku Kurzątki zamieszkiwało 275 osób.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
 

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Szczepana w Rożyńsku Wielkim |parafii rzymskokatolickiej w Rożyńsku Wielkim]].
 

== Bibliografia ==
Grzegorz Białuński, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002. 
''Pisz. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Wanda Korycka, Olsztyn 1970. 
[http://bip.warmia.mazury.pl/prostki_gmina_wiejska/98/Solectwa/ Wrota Warmii i Mazur] [17.07.2013]

{{Przypisy}}
<references>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat ełcki]]
[[Kategoria: Prostki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Kuce

2026-09-19T16:45:12Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kuce
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Kucy
|zdjęcie = Kurhan w Kucach.jpg
|opis zdjęcia = Kurhan w Kucach.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Janowiec Kościelny
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Kuce
|wysokość =
|liczba ludności = 197<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Kuce” (ID BDL 042815611012-0476091; SIMC 0476091; wartość 197), dostęp 6 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 17|sekundN = 54
|stopniE = 20|minutE = 31|sekundE = 51
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Kuce''' (''Pokrzywnica–Kuce'') – wieś sołecka w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)|gminie Janowiec Kościelny]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

== Położenie ==
Miejscowość leży w odległości ok. 1 km od [[Janowiec Kościelny |Janowca Kościelnego]] i ok. 10 km od [[Nidzica |Nidzicy]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nieznana jest dokładna data lokacji. Trudno także nakreślić etymologię nazwy miejscowości. Pierwsza informacja o wsi pochodzi z 1495 r. Wówczas Jakub z Kuc otrzymał w depozyt od plebana z Janowca Kościelnego dobra należące do poprzedniego plebana. W 1531 r. wieś była cząstkowa i miała czterech właścicieli. W 1578 r. Kuce należały do [[Parafia w Janowcu Kościelnym| parafii w Janowcu Kościelnym]]. W XIX w. mieszkała we wsi drobna szlachta w liczbie 9 osób. W Kucach były 4 domy. Miejscowość nosiła wcześniej nazwę Pokrzywnica-Kuce, ale z dniem 1 stycznia 2000 r. zamieniono ją na Kuce. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowań wiejskich.
 

==Sport==
We wsi znajduje się kompleks rekreacyjno–sportowy z boiskiem gminnym, szatnią dla sportowców i widownią.
 

==Zabytki==
W Kucach znajduje się kurhan z okresu starożytnego.
 

== Bibliografia ==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. VIII, Warszawa 1887. 
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [06.09.2026] 

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Janowiec Kościelny (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Krzemieniewo

2026-09-19T16:45:08Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Krzemieniewo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Krzemieniewa
|zdjęcie = Krzemieniewo.jpg
|opis zdjęcia = Festyn w Krzemieniewie. Autor: Kasia Ochocka.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Kurzętnik
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Krzemieniewo
|wysokość =
|liczba ludności = 292 (łącznie z: część Jarzębowo, część Romanowo, wieś Krzemieniewo)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Krzemieniewo” (ID BDL 042815412042-0845625; SIMC 0845625) — wartość zbiorcza obejmująca 3 jednostki SIMC (Jarzębowo | Romanowo | Krzemieniewo), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 22|sekundN = 23
|stopniE = 19|minutE = 37|sekundE = 39
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Krzemieniewo''' (niem. od 1414 r. ''Crumau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Kurzętnik (gmina wiejska)|gminie Kurzętnik]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w odległości ok. 4 km od [[Kurzętnik| Kurzętnika]] i ok 8 km od [[Nowe Miasto Lubawskie |Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Krzemieniewo wchodziło w skład dóbr kapituły chełmińskiej i musiało istnieć jeszcze przed 1414 r., bowiem w wyniku wojen polsko–krzyżackich poniosło straty, m.in. zabrano jej mieszkańcom konie i bydło. Nazwa wsi pochodzi prawdopodobnie od krzemieni znajdowanych na polach. Pod koniec XIX w. wieś leżała w [[Powiat lubawskich| powiecie lubawskim]]. Zajmowała teren 4143 mórg z 126 budynkami i 54 domami. W tym czasie było 490 katolików i 27 ewangelików. Odpowiednie dla miejscowości były parafia i poczta [[Kurzętnik]]. Na początku XVII w. we wsi gospodarzyli: Gąsiorowski, Skwara, Pysz, Karczmarz, Goszczyński, Thomek, Masq, Skubisz, Kopeć, Tylla, Kamiński, Slaga, Wielgoroth, Bartnik, Urban, Stary karczmarz, Bogusz, Luch, Zawisza, Nagorny, Leman, Stary Zawisza i Wach. Ponadto w 1863 r. mieszkańcy wsi uczestniczyli w powstaniu styczniowym: Bonawentura Splëttstosser i Franciszek Sadowski.

W XIX w. istniała już tutaj szkoła. Wieś została przekazana na własność osadnikom jeszcze przez rząd pruski. W okresie [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |II wojny światowej]] w Krzemieniewie istniał podobóz Stutthofu, w którym więziono kobiety żydowskie. Pod koniec XX w. sołectwo obejmowało 1101,54 ha, w tym: 47 gospodarstw z 343 mieszkańcami.
 

==Kultura==
We wsi działa świetlica. Organizowane są festyny i pikniki.
 

==Bezpieczeństwo==
Funkcjonuje tutaj [[Ochotnicza Straż Pożarna]].
 

==Ludzie związani z miejscowością==
Z historią wsi związany jest [[Albin Kroplewski]] – proboszcz w [[Kruszyny |Kruszynach]] i [[Papowo Biskupie |Papowie Biskupim]] oraz [[Leonard Raszkowski]] – pisarz.
Wśród mieszkańców wsi należy wymienić wybitnych rolników: [[Tadeusz Roman |Tadeusza Romana]] – hodowcę koni, [[Kazimierz Jastrzębski |Kazimierza Jastrzębskiego]] – członka Towarzystwa Rolniczego oraz Sejmiku Powiatowego w Mieście Lubawskim.
 

== Bibliografia ==
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 1995. 
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 2008. 
[https://www.kurzetnik.pl/ Strona Gminy Kurzętnik] [13.09.2026] 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [13.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Kurzętnik (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Górowo-Trząski

2026-09-19T16:45:04Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Górowo-Trząski
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Górowa-Trząsek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Janowiec Kościelny
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Górowo-Trząski
|wysokość =
|liczba ludności = 64<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Górowo-Trząski” (ID BDL 042815611012-0475810; SIMC 0475810; wartość 64), dostęp 6 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 20|sekundN = 04
|stopniE = 20|minutE = 31|sekundE = 33
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Górowo-Trząski''' (''Trzęski'') – wieś sołecka w Polsce położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], w [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)|gminie Janowiec Kościelny]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny|administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

== Położenie ==
Wieś leży nad źródłem [[Rzeka Borowianka |Borowianka]], na najwyższym w gminie teranie (190–200 m. n.p.m.), w strefie chronionego krajobrazu, w odległości 7 km od [[Nidzica| Nidzicy]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś lokowano przed 1493 r. W 1531 r. należała do: Wilka, wdowy po Pawle, wdowy po Feliksie. Każdy z właścicieli miał po 0,5 [[Włóka| włóki]]. We wsi działał młyn, który był w dzierżawie rocznej. W 1493 r. miejscowość należała do [[Parafia w Janowcu Kościelnym| parafii w Janowcu Kościelnym]], a w 1579 r. do [[Powiat mławski|powiatu mławskiego]].
 

==Kultura==
Na terenie miejscowości odbywają się festyny rodzinne.
 

==Zabytki==
*dom mieszkalny (drewniany, strzecha) z I poł. XX w.
*krzyż przydrożny z XIX w.

== Bibliografia==
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Janowiec Kościelny (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Chełchy (gmina Świętajno)

2026-09-19T16:45:00Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Chełchy
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Chełch
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Świętajno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 356<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Chełchy” (ID BDL 042815513052-0770583; SIMC 0770583; wartość 356), dostęp 9 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54|minutN = 02|sekundN = 30
|stopniE = 22|minutE = 17|sekundE = 05
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Chełchy ''' (niem. ''Chelchen bei Duneyken'', od 1938 r. ''Kelchen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)|gminie Świętajno]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko–gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]].
 
== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], nad jeziorem [[Jezioro Chełchy|Chełchy]], 15 km na zachód od [[Olecko|Olecka]] i 5 km na północ od [[Świętajno (powiat olecki)|Świętajna]], na północ od drogi wojewódzkiej nr 655.
 
== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. Wykształciła się ona z dóbr nadanych przez księcia [[Albrecht Hohenzollern|Albrechta]] staroście [[Krzysztof von Glaubitz|Krzysztofowi von Glaubitzowi]] w 1558 roku. Było to 100 łanów na [[Prawo lenne|prawie lennym]] z obowiązkiem dwóch służb zbrojnych, ale też z piętnastoletnią [[Wolnizna|wolnizną]]. Na większości tego obszaru powstały [[Doliwy]] - pierwszy majątek szlachecki na terenie [[Starostwo straduńskie|starostwa straduńskiego]]. Chełchy natomiast były wymieniane w źródłach już w 1546 roku (jako ''Kalchen''), jednak wydzieliły się z Doliw dopiero w pierwszej połowie XVII wieku. Obejmowały wówczas dziewięć łanów i były majątkiem szlacheckim. W XVIII wieku dzierżawcami majątku byli [[Rodzina Dzięgielów|Dzięgielowie]], polska rodzina szlachecka. Później była to wieś zamieszkana przez wolnych chłopów. Chełchy należały do [[Parafia ewangelicka w Świętajnie (powiat olecki)|parafii ewangelickiej w Świętajnie]].

Liczba mieszkańców:

*1857 r. - 178 osób

*1933 r. - 52 osoby

*1939 r. - 42 osoby
== Zabytki ==
*park dworski z przełomu XIX i XX wieku wraz z przyległym terenem obejmującym: zabudowę mieszkalną i gospodarczą (dwie obory, cielętnik, magazyn, wiata), teren cmentarza rodzinnego ewangelickiego oraz aleję dojazdową
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku
== Bibliografia ==
Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002. 
''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974. 
''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857. 
[https://www.gov.pl/web/wuoz-olsztyn/sprawdz-status-nieruchomosci Wojewódzka ewidencja zabytków] [09.09.2026] 
Gminna ewidencja zabytków, udostępniona E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [09.09.2026] 
{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Wiśniowo Ełckie

2026-09-19T16:44:36Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wiśniowo Ełckie
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wiśniowa Ełckiego
|zdjęcie = wisniowo.jpg
|opis zdjęcia = Kościół w Wiśniowie Ełckim. Fot. pagi19. Źródło: [https://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/wisniowo_elckie www.rowery.olsztyn.pl] [30.08.2026]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ełcki
|gmina = Prostki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 706<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Wiśniowo Ełckie” (ID BDL 042815505042-0765748; SIMC 0765748; wartość 706), dostęp 30 sierpnia 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =(+48) 87
|kod pocztowy = 19-335
|tablice rejestracyjne = NEL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 45|sekundN = 23
|stopniE = 22|minutE = 31|sekundE = 41
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wiśniowo Ełckie''' (niem. ''Wischniewen'', ''Kölmersdorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ełcki|powiecie ełckim]], w [[Prostki (gmina wiejska)|gminie Prostki]]. W latach 1973–1976 była siedzibą [[Gmina Wiśniowo Ełckie|gminy Wiśniowo Ełckie]]. W latach 1975–1998 [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]].
Obszar wsi obejmuje 3 sołectwa: [[Wiśniowo Ełckie I]], [[Wiśniowo Ełckie II]] i [[Wytwórnia Chemiczna]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest w odległości 18 km na południowy–wschód od [[Ełk|Ełku]]. [[Jezioro Krzywe]] jest usytuowane w odległości 4,1 km od wsi.
 

== Dzieje miejscowości ==
Początki miejscowości wiążą się z rokiem 1496, kiedy niejaki Gotard Karbowski otrzymał 6 łanów ziemi w Wiśniowie w celu założenia wsi na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] między [[Kopijki|Kopijkami]], [[Krzywe|Krzywem]] i [[Laski|Laskami]].

W połowie XVIII wieku Wiśniowo Ełckie należało do największych miejscowości w okolicy. Wieś składała się wówczas z 50 domów. Źródła z lat 1740-1742 wskazują, że miejscowość posiadała w tym okresie własną szkołę.
W roku 1821 miejscowość zamieszkiwało 336 osób. W 1900 liczba ta wzrosła do 810 osób. W 1933 roku Wiśniowo zamieszkiwały 692 osoby. Przed wybuchem [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] Wiśniowo Ełckie liczyło 692 mieszkańców.

W latach 30. XX wieku w trakcie akcji zniemczania nazw miejscowych i fizjograficznych wieś została przemianowana na ''Kölmersdorf''.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
 

==Kultura==
W miejscowości działa [[Stowarzyszenie Przyjaciół Wiśniowa Ełckiego "Lepsze Jutro"]].
 

==Szkolnictwo==
W miejscowości działa [[Zespół Szkół w Wiśniowie Ełckim|Zespół Szkół im. ks. Bpa Edwarda Samsela]].
 

==Religia==
We wsi znajduje się siedziba [[Parafia pw. Matki Boskiej Gromnicznej w Wiśniowie Ełckim |parafii rzymskokatolickiej]].
 

==Zabytki==
*[[Kościół pw. Matki Boskiej Gromnicznej w Wiśniowie Ełckim |kościół]] z czerwonej cegły, wybudowany w 1904 roku

==Ludzie związani z miejscowością ==
*[[Zdzisław Fadrowski]] (ur. 1956 r.) — urodzony w Wiśniowie nauczyciel, samorządowiec, prezydent miasta Ełk

==Bibliografia==
Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002. 
Kawecki Jan, Roman Bolesław, ''Ełk. Z dziejów miasta i powiatu'', Olsztyn 1970. 
''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001. 
[https://de.wikipedia.org/wiki/Kreis_Lyck Kreis Lyck – Wikipedia (niem.)] [30.08.2026] 
[https://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/wisniowo_elckie Olsztyńska Strona Rowerowa] [30.08.2026]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat ełcki]]
[[Kategoria: Prostki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Wielka Tymawa

2026-09-19T16:44:31Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wielka Tymawa
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wielkiej Tymawy
|zdjęcie = Piwnica w Wielkiej Tymawie.jpg
|opis zdjęcia = Piwnica w Wielkiej Tymawie.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Biskupiec
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Wielka Tymawa
|wysokość =
|liczba ludności = 281<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Wielka Tymawa” (ID BDL 042815412022-0840527; SIMC 0840527; wartość 281), dostęp 12 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 30|sekundN = 03
|stopniE = 19|minutE = 12|sekundE = 44
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Wielka Tymawa''' (niem. ''Gross Thiemau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski| powiecie nowomiejskim]], w [[Biskupiec (gmina wiejska)|gminie Biskupiec]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 
[[File:Studnia w Wielkiej Tymawie.jpg|thumb|right|290px|Studnia w Wielkiej Tymawie. Źródło: ]]
==Położenie==
Wielka Tymawa leży nieopodal jezior: [[Jezioro Skarlińskie |Jeziora Skarlińskiego]], [[Jezioro Goryńskie|Goryńskiego]], [[Jezioro Dłużek| Dłużek]], przy drodze wojewódzkiej nr 538, w odległości ok. 8 km od [[Biskupiec| Biskupca]].
== Dzieje miejscowości ==
Na terenie miejscowości znajduje się wczesnośredniowieczne grodzisko z przełomu X/XI w. Wieś lokowano w 1255 r., a jej przywilej odnowiono w 1289 r. W 1289 r. Teodoryk Gąsior posiadał 100 [[Włóka| włók]] nad jeziorem [[Jezior Płowęż |Płowęż]].

W 1414 r. w księdze strat zapisano, że w Wielkiej Tymawie spłonął kościół z dwoma dzwonami i siedmioma ornatami. W 1526 r. biskup [[Erhard Quiess]] nadał Tymawę Andrzejowi Lenckiemu i Stefanowi Bogorskiemu. W 1606 r. wieś należała do Lorenza von Staudena oraz trzech członków rodziny Bogorskich. W 1667 r. znajdowała się w rękach pięciu rodzin szlacheckich. W 1701 r. właścicielem wsi był generał-major von Taube, a w 1734 r. Tymawę kupił Albrecht Krzysztof zu Dohna. Pod koniec XVIII w. znajdował się tutaj folwark i młyn.

W XIX w. teren wsi zajmował 600 mórg chełmińskich ziemi ornej, 35 mórg ogrodów, 136 mórg łąk oraz 90 mórg lasu. W 1885 r. we wsi było 6 domów i 26 [[Dym |dymów]]. W 1885 r. mieszkało tutaj 160 osób, w tym 120 katolików i 40 ewangelików. W tym samym okresie funkcjonowała we wsi szkoła ewangelicka. W XIX w. mieszkańcy wsi zajmowali się hodowlą świń, owiec, bydła i sprzedażą mleka.
 

== Zabytki==
Na terenie miejscowości znajduje się wielka studnia oraz dwukomorowa piwnica do przechowywania płodów rolnych z XIX w.
 

== Bibliografia==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XII, Warszawa 1892. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [12.09.2026]

{{przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Biskupiec (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Wesołowo (gmina Wielbark)

2026-09-19T16:44:28Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wesołowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wesołowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Wielbark
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 176
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-160
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 26|sekundN = 28
|stopniE = 20|minutE = 51|sekundE = 19
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wesołowo''' (niem. ''Wessolowen'', ''Weszolowen'', od 1938 r. ''Fröhlichshof'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński |powiecie szczycieńskim]], w [[Wielbark (gmina wiejska)|gminie Wielbark]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny|administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 176 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Małgorzata Łojewska]]<ref>http://wielbark.com.pl/Solectwa</ref>.
 

==Położenie==
Wieś położona jest w południowej części [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierza Mazurskiego]], na [[Pogranicze kurpiowsko-mazurskie|pograniczu kurpiowsko–mazurskim]]. Miejscowość leży nad rzeką [[rzeka Omulew|Omulew]], w odległości 8 km na północny zachód od [[Wielbark|Wielbarka]], przebiega przez nią droga wojewódzka nr 508.
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś została założona w 1565 roku na nieco ponad 13 łanach nad Omulwią; przywilej wystawiony został na Albrechta Kościeszę, mistrza hutniczego z Kucborka. Na początku XVII wieku w ramach [[Osadnictwo szkatułowe|osadnictwa szkatułowego]] nadanie 8 łanów lasu otrzymał tu tracz Jan Sokołowicz. W połowie XIX wieku istniał tam [[Dwór w Wesołowie (gmina Wielbark)|dwór]], który łącznie z wsią obejmował 59 łanów. Wieś ma układ przestrzenny ulicówki.

Wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw rolnych w poszczególnych okresach:

*1782 r. – 40 gospodarstw

*1818 r. – 133 osoby, 31 gospodarstw

*1858 r. – 27 gospodarstw

*1939 r. – 345 osób

==Gospodarka==
We wsi znajduje się siedziba [[Leśnictwo Wesołowo| leśnictwa]] należącego do [[Nadleśnictwo Wielbark |Nadleśnictwa Wielbark]].
 

==Zabytki==
*kilka przykładów budownictwa drewnianego, m.in. chałupy nr 4, 6, 13, 15 z końca XIX wieku
*budynek [[Szkoła w Wesołowie|szkoły]] z przełomu XIX i XX wieku, z czerwonej cegły
*[[Kapliczka w Wesołowie|kapliczka]] murowana z 1946 roku
*dawny [[Cmentarz ewangelicki w Wesołowie|cmentarz ewangelicki]], za wsią, wśród świerków

==Turystyka==
*rowerowy szlak turystyczny (zielony) – przebieg trasy: [[Kucbork]] – [[Zielone Góry]] – [[Sasek Wielki]] – Wesołowo – [[Róklas]]

== Bibliografia==
Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. 1, Olsztyn 2011. 
Kossert Andreas, ''Mazury. Zapomniane Południe dawnych Prus Wschodnich'', przeł. Barbara Ostrowska, Warszawa 2004. 
Letkiewicz Arkadiusz, ''Z dziejów gminy Wielbark, Rocznik Mazurski'', t. 10, 2006, s. 44–47. 
Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, ''Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej'', Olsztyn 1998. 
''Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962. 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [24.08.2013] 
[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ortelsburg.html/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [24.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Wielbark (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Sędrowo

2026-09-19T16:44:24Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Sędrowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Sędrowo
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Wielbark
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 98
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-160
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 22|sekundN = 16
|stopniE = 21|minutE = 00|sekundE = 35
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Sędrowo''' (niem. ''Sendrowen'', od 1938 r. ''Treudorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński |powiecie szczycieńskim]], w [[Wielbark (gmina wiejska)|gminie Wielbark]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 roku wieś liczyła 98 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Jan Zapadka]]<ref> [http://wielbark-ug.bip-wm.pl/public/?id=40146/ Strona Urzędu Gminy Wielbark] [10.09.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Wieś położona jest w południowej części [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierza Mazurskiego]], na [[Pogranicze kurpiowsko-mazurskie|pograniczu kurpiowsko–mazurskim]]. Miejscowość leży nad rzeką [[Rzeka Wałpusza|Wałpuszą]], w pobliżu jej ujścia do [[Rzeka Omulew|Omulwi]], w odległości około 10 km na południowy wschód od [[Wielbark|Wielbarka]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w 1556 roku w wyniku nadania 20 łanów boru Marcinowi Foltart von Schlangenberg. Obok dworu i wsi istniał przed 1730 rokiem również folwark [[Dybowo (gmina Wielbark) |Dybowo]], położony bliżej rzeki Omulwi. Wieś zachowała charakter dworski do drugiej połowy XIX wieku; następnie była to wieś chłopska obejmująca 36 łanów.

Wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw rolnych w poszczególnych okresach:

*1782 r. – 30 gospodarstw

*1818 r. – 181 osób, 31 gospodarstw

*1858 r. – 23 gospodarstwa

*1939 r. – 266 osób

== Zabytki ==
*kilka przykładów budownictwa drewnianego, m.in. dwie drewniane chałupy (nr 2 i 6) z końca XIX wieku, a także kilka zabudowań gospodarczych z tego samego okresu
*budownictwo murowane z początków XX wieku, m.in. dawna karczma oraz nietypowy budynek szkolny z czerwonej cegły, z drewnianym podcieniem wspartym na czterech słupach

== Bibliografia ==
Kossert Andreas, ''Mazury. Zapomniane Południe dawnych Prus Wschodnich'', przeł. Barbara Ostrowska, Warszawa 2004. 
Letkiewicz Arkadiusz, ''Z dziejów gminy Wielbark'', Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, ss. 44–47. 
Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, ''Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej'', Olsztyn 1998. 
Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu, red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962. 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [28.08.2013] 
[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ortelsburg.html/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [28.08.2013] 
[http://www.wuoz.olsztyn.pl/ Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [28.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Wielbark (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Szczepkowo-Pawełki

2026-09-19T16:44:20Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Szczepkowo-Pawełki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Szczepkowa-Pawełek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Janowiec Kościelny
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Szczepkowo-Pawełki
|wysokość =
|liczba ludności = 100<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Szczepkowo-Pawełki” (ID BDL 042815611012-0476205; SIMC 0476205; wartość 100), dostęp 6 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 16|sekundN = 11
|stopniE = 20|minutE = 33|sekundE = 54
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Szczepkowo-Pawełki''' – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)|gminie Janowiec Kościelny]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest z dala od głównych szlaków komunikacyjnych, w odległości ok. 4 km od [[Janowiec Kościelny |Janowca Kościelnego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwotnie wieś Szczepkowo znajdowała się na obszarze osady nad rzeką [[Rzeka Orzyc| Orzyc]]. Osada z czasem podzieliła się na: [[Szczepkowo–Borowe]], Szczepkowo–Pawełki, [[Szczepkowo–Zalesie]], [[Szczepkowo–Giewarty]], [[Szczepkowo–Kukiełki]], [[Szczepkowo–Soldany]], [[Szczepkowo–Skrody]] i [[Szczepkowo–Iwany]]. Nieznana jest dokładna data lokacji. Trudno jest nakreślić etymologię nazwy miejscowości. Wiadomo, że w 1497 r. książę Jan Olbracht podarował Janowi Wiśniowskiemu dobra Szczepkowo–Pawełki skonfiskowane dla Bartłomieja Zakona. W 1531 r. we wsi Stanisław Zakon posiadał jedną [[Włóka |włókę]] folwarczną. Istnieje możliwość, że syn Bartłomieja odzyskał wieś. W 1578 r. miejscowość należała do parafii Janowiec Kościelny i powiatu mławskiego. Pod koniec XIX w. w Pawełkach znajdował się folwark z 3 domami. Wieś zamieszkiwały 43 osoby. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowy wiejskiej.
 

== Bibliografia==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XI, Warszawa 1890. 
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [06.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Janowiec Kościelny (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Sumin

2026-09-19T16:44:17Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Sumin
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Sumina
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Biskupiec
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Sumin
|wysokość =
|liczba ludności = 174 (łącznie z: część Krzyżówka, część Kuczwały, część Suminek, część Wybudowanie Sumińskie, wieś Sumin)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Sumin” (ID BDL 042815412022-0840444; SIMC 0840444) — wartość zbiorcza obejmująca 5 jednostki SIMC (Krzyżówka | Kuczwały | Suminek | Wybudowanie Sumińskie | Sumin), dostęp 12 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 28|sekundN = 41
|stopniE = 19|minutE = 14|sekundE = 48
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Sumin''' – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Biskupiec (gmina wiejska)|gminie Biskupiec ]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest z dala od głównych tras komunikacyjnych i szlaków turystycznych, w odległości ok. 7 km od [[Biskupiec| Biskupca]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwsze wzmianki o wsi pojawiły się w 1325 i 1371 r. a następne w 1434 r. Nieznana jest data lokacji miejscowości. W 1325 r. wybudowano kościół. W XVI w. wsią zarządzała rodzina [[Rodzina Sumińskich |Sumińskich]]. Najprawdopodobniej od ich nazwiska pochodzi nazwa dzisiejszej miejscowości. Pod koniec XIX w. wieś należała do [[Gmina Kikoł| gminy Kikoł]]. W Suminie znajdował się murowany kościół parafialny. W tym okresie w folwarku było 49 domów i 461 mieszkańców. We wsi były 52 osoby na obszarze 356 mórg. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowań wiejskich.
 

==Bezpieczeństwo==
Na terenie wsi działa jednostka [[Ochotnicza Straż Pożarna |Ochotniczej Straży Pożarnej]].
 

== Bibliografia==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XI, Warszawa 1890. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [12.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Biskupiec (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Orzechowo (gmina Stare Juchy)

2026-09-19T16:44:13Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Orzechowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Orzechowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ełcki
|gmina = Stare Juchy
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 135<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Orzechowo” (ID BDL 042815505052-0768600; SIMC 0768600; wartość 135), dostęp 31 sierpnia 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 87
|kod pocztowy =19-330
|tablice rejestracyjne = NEL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 57|sekundN = 37
|stopniE = 22|minutE = 09|sekundE = 14
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Orzechowo''' (niem. ''Orsechowa'', ''Nußberg'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ełcki|powiecie ełckim]], w [[Stare Juchy (gmina wiejska)|gminie Stare Juchy]].
W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny |administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest nad jeziorem [[Jezioro Szóstak|Szóstak]] (''Sonntag See''). Orzechowo jest oddalone o 4,5 km od [[Stare Juchy|Starych Juch]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Orzechowo założono na [[Prawo magdeburskie|prawie magdeburskim]] przed 1538 rokiem. W roku 1538 książę [[Albrecht Hohenzollern|Albrecht]] nadał przywilej lokacyjny sołtysom istniejącej już wsi ''Orsechkowa'' – Janowi Górskiemu i Marcinowi Łojowi. Otrzymali tym samym potwierdzenie nadania na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] 66 łanów nad jeziorem Szóstak.
Nazwa miejscowości pochodzi od jeziora noszącego wówczas nazwę ''Orsechowa''.
Źródła z lat 1740–1742 wskazują, że w miejscowości działała szkoła. W 1924 roku nazwa wsi została zmieniona na ''Nußberg''. W 1939 roku miejscowość zamieszkiwało 497 osób.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
 

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Trójcy Przenajświętszej w Starych Juchach |parafii rzymskokatolickiej w Starych Juchach]].
 

== Zabytki ==
*[[Pomnik ku czci poległych w Orzechowie |pomnik ku czci poległych]] w czasie [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach|I wojny światowej]] mieszkańców Orzechowa

== Bibliografia==
Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002. 
Kawecki Jan, Roman Bolesław, ''Ełk. Z dziejów miasta i powiatu'', Olsztyn 1970. 
Mieczysław Orłowicz, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991. 
[https://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/orzechowo Olsztyńska Strona Rowerowa] [31.08.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat ełcki]]
[[Kategoria: Stare Juchy (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Nielbark

2026-09-19T16:44:09Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Nielbark
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nielbarku
|zdjęcie = grodzisko nielbark.jpg
|opis zdjęcia = Grodzisko w Nielbarku. Fot. Czonek. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nielbark_grodzisko.JPG File:Nielbark grodzisko.JPG – Wikimedia Commons] [13.09.2026]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Kurzętnik
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Nielbark
|wysokość =
|liczba ludności = 418 (łącznie z: część Kaługa, część Okop, wieś Nielbark)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Nielbark” (ID BDL 042815412042-0845826; SIMC 0845826) — wartość zbiorcza obejmująca 3 jednostki SIMC (Kaługa | Okop | Nielbark), dostęp 13 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 22|sekundN = 18
|stopniE = 19|minutE = 33|sekundE = 25
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Nielbark''' (w 1361 ''Molberge'', niem. ''Nelberg'', 1667 ''Nelbarg'', ''Nelborsk'', ''Nielborg'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski| powiecie nowomiejskim]], w [[Kurzętnik (gmina wiejska)| gminie Kurzętnik]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego.
 

== Położenie ==
Wieś leży nad rzeką [[Rzeka Struga |Strugą]], na obszarze powiatu nowomiejskiego, który rozciąga się na pograniczu Pojezierza Chełmińskiego, [[Pojezierze Iławskie |Pojezierza Iławskiego]], [[Garb Lubawski| Garbu Lubawskiego]] i [[Pojezierze Dobrzyńskie |Pojezierza Dobrzyńskiego]], w południowo–zachodniej części województwa warmińsko–mazurskiego.
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwsze osadnictwo na terenie Nielbarka znane jest już z okresu wczesnośredniowiecznego, z którego pochodzi zachowane w miejscowości grodzisko. Nielbark musiał istnieć już przed 1367 r. W tym roku biskup chełmiński Wikbold potwierdził wcześniejszy przywilej i obszar wsi na 37 [[Włóka| włók]]. Nielbark ucierpiał w 1414 r. w wyniku [[Wojny polsko-krzyżackie |wojen polsko–krzyżackich]]. W 1667 r. istniała we wsi karczma oraz funkcjonował młyn. Pod koniec XIX w. wieś obejmowała 2800,97 mórg z 80 budynkami, 35 domami. W 1868 r. było 261 mieszkańców – 244 katolików i 17 ewangelików. Przed [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |II wojną światową]] istniała we wsi szkoła. W 1946 r. władze państwowe przejęły funkcjonującą we wsi żwirownię. Pod koniec XX w. sołectwo obejmowało 728,11 ha z 48 gospodarstwami i 435 mieszkańcami.
 

==Gospodarka==
We wsi działa firma z zakresu usług stolarskich oraz przedsiębiorstwo produkcyjne.
 

==Kultura==
W Nielbarku działa świetlica. Organizowane są tutaj festyny i pikniki.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Jana Chrzciciela w Brzoziu Lubawskim |parafii rzymskokatolickiej w Brzoziu Lubawskim]].
 

== Turystyka ==
W miejscowości kończy się szlak kajakowy o długości 79 km – przebieg trasy: [[Idzbark]] – [[Ostróda]] – [[Samborowo]] – [[Nowe Miasto Lubawskie]] – [[Kurzętnik]] – Nielbark.
 

== Zabytki ==
We wsi zachowało się grodzisko wczesnośredniowieczne. Pod koniec XX w. we wsi były dobrze zachowane chałupy z I poł. XIX w.
 

==Ludzie związani z miejscowością==
Na kartach historii wsi zapisał się [[Józef Trzebiatowski]] – dyrektor szkoły przed II wojną światową. Z Nielborkiem związany jest kolarz – [[Jan Leśniewski]].
 

== Bibliografia ==
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 1995. 
Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 2008. 
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. VII, Warszawa 1886. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [13.09.2026] 
[https://nielbark.blogspot.com/ Lepsza Strona Nielbarka] [13.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Kurzętnik (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Michałki (gmina Pasym)

2026-09-19T16:44:04Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Michałki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Michałków
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Pasym
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 145
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-130
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 39|sekundN = 03
|stopniE = 20|minutE = 45|sekundE = 34
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Michałki''' (niem. ''Michelsdorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński | powiecie szczycieńskim]], w [[Pasym (gmina miejsko-wiejska)|gminie Pasym]]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. W 2010 roku wieś liczyła 145 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Zbigniew Kaczmarczyk]]<ref>[http://bip.visacom.pl/umig_pasym/ Strona Urzędu Gminy Pasym] [10.09.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierzu Mazurskim]], w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego, w odległości 6 km na zachód od [[Pasym|Pasymia]], na zachodnim brzegu jeziora [[Jezioro Kalwa|Kalwa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś została założona w 1391 roku na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] na 10 łanach. Nazwa wsi pochodzi od zasadźcy i pierwszego sołtysa, niejakiego Michała. W tym samym czasie na 8 łanach powstał tu majątek szlachecki.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw rolnych w poszczególnych okresach:

*1782 r. – 22 gospodarstwa

*1818 r. – 88 osób, 20 gospodarstw

*1939 r. – 185 osób

==Gospodarka==
We wsi znajduje się kilka gospodarstw rolnych, a także [[Agroturystyka |agroturystycznych]] oraz pensjonaty. Funkcjonuje tu również zakład produkcyjny boczniaka.
 

== Bibliografia ==
Letkiewicz Arkadiusz, ''Z dziejów miasta i gminy Pasym'', Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, ss. 16–20. 
''Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962. 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [10.09.2013] 
[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ortelsburg.html/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [10.09.2013] 
[http://bip.visacom.pl/ Strona Urzędu Gminy Pasym] [10.09.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Pasym (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Michałki

2026-09-19T16:44:01Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Michałki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Michałek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Kozłowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 62<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Michałki” (ID BDL 042815611032-0479356; SIMC 0479356; wartość 62), dostęp 6 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 25|sekundN = 37
|stopniE = 20|minutE = 18|sekundE = 13
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Michałki''' (''Michalowo'', niem. ''Michalken'', od 1938 r. ''Michelsau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Kozłowo (gmina wiejska)|gminie Kozłowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.
 

== Położenie ==
Wieś znajduje się nieopodal [[Jezioro Szkotowskie |Jeziora Szkotowskiego]] i [[Jezioro Kownatki|Kownatki]. W najbliższym sąsiedztwie (ok. 1 km) leży wieś [[Januszkowo]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa wsi pochodzi od kolonistów z ziemi michałowskiej. Pierwsze informacje o miejscowości zawierały księgi czynszowe z lat 1436–1437. W 1475 r. [[Marcin Truchses]] wystawił Jerzemu z [[Sitno |Sitna]] nowy przywilej lokacyjny na 18 [[Włóka |włók]] w Michałowie. Zatwierdził także [[Prawo chełmińskie|prawo chełmińskie]], które posiadali już przodkowie Jerzego. W 1600 r. we wsi mieszkali sami Polacy. W 1717 r. gospodarowało tu 7 wolnych chłopów. W tym okresie sołtysem był [[Jan Kiliana]]. W 1783 r. 3 puste łany przekazano [[Jakub Buchowski |Jakubowi Buchowskiemu]] i [[Adam Gurrowski |Adamowi Gurrowskiemu]]. Za panowania Fryderyka Wilhelma III założono tutaj szkołę. W XIX w. wieś wchodziła w skład [[Powiat niborski| powiatu niborskiego]]. W 1856 r. żyło tu 109 mieszkańców.
 

==Kultura==
We wsi działa świetlica.
 

==Szkolnictwo==
Dzieci z tej miejscowości uczęszczają do [[Szkoła podstawowa w Rączkach |Szkoły Podstawowej im. Stanisława Mikołajczyka w Rączkach]].
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Józefa w Szkotowie |parafii rzymskokatolickiej w Szkotowie]].
 

==Zabytki==
We wsi zachował się cmentarz z [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach| I wojny światowej]].
 

== Bibliografia==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. IV, Warszawa 1883. 
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Reznera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [06.09.2026] 
[https://bip.kozlowo.pl/ Strona Urzędu Gminy Kozłowo] [06.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Kozłowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Leszcz

2026-09-19T16:43:58Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Leszcz
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Leszcza
|zdjęcie = Leszcz.jpg
|opis zdjęcia = Kościół w Leszczu. Fot. Marcin N. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Gotycki_w_Leszczu.jpg File:Kościół Gotycki w Leszczu.jpg – Wikimedia Commons] [10.09.2026]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ostródzki
|gmina = Dąbrówno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 97<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Leszcz” (ID BDL 042815415022-0472437; SIMC 0472437; wartość 97), dostęp 10 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =14-120
|tablice rejestracyjne =NOS
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 25|sekundN = 11
|stopniE = 20|minutE = 04|sekundE = 31
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Leszcz''' (niem. ''Heeselicht'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ostródzki|powiecie ostródzkim]], w [[Dąbrówno (gmina wiejska)|gminie Dąbrówno]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]].
 

== Położenie ==
Miejscowość położona na [[Mazury Zachodnie|Mazurach Zachodnich]] ([[Pojezierze Iławsko–Ostródzkie]]), w południowo-zachodniej części [[Kraina Tysiąca Jezior|Krainy Tysiąca Jezior]], na terenie [[Garb Lubawski|Garbu Lubawskiego]]. Wieś leży w odległości 42 km na południe od [[Ostróda|Ostródy]], na południowo–wschodnim brzegu jeziora [[Jezioro Dąbrowa Wielka|Dąbrowa Wielka]], w odległości 5 km na południowy wschód od [[Dąbrówno|Dąbrówna]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa wsi wywodzi się od miejscowości Leszcze w dawnym powiecie toruńskim. Osada została założona w 1321 roku i na początku liczyła 40 łanów. Nadanie otrzymali z rąk mistrza krajowego [[Fryderyk von Wildenberg|Fryderyka von Wildenberg]] rycerze: Piotr z Leszcza, Heineman i Konrad von Wansen. W 1466 roku miejscowość należała do [[Albert Goliński|Alberta Golińskiego]]. Leszcz był siedzibą [[Jan Bażyński|Jana Bażyńskiego]] – przywódcy [[Opozycja antykrzyżacka|opozycji antykrzyżackiej]] w [[Prusy|Prusach]], właściciela majątku na przełomie XIV i XV wieku. W 1540 r. majątek liczył 60 łanów. W 1579 doszło do podziału dóbr. Było to spowodowane niegospodarnością ówczesnego właściciela Jana Golińskiego. W 1628 roku dzierżawcą majątku był [[Nickel Biliński]].
W 1705 roku major wojska polskiego [[Jan von Schierstedt]] wydzierżawił dobra polskiemu kasztelanowi [[Mikołaj Kemski| Mikołajowi Kemskiemu]]. W okresie międzywojennym w miejscowości działała gorzelnia. Przed wybuchem [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] miejscowość liczyła 241 mieszkańców. Aktualnie jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1820 r. – 97 osób

*1861 r. – 233 osoby

*1925 r. – 301 osób

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[Jan Bażyński]] (ok. 1390–1459) – twórca [[Związek Pruski |Związku Pruskiego]], przez wiele lat walczył w Afryce u boku króla portugalskiego, członek Rady Wielkiego Mistrza Krzyżackiego
*[[Jerzy Wasiański]] (1692–1741) – urodzony w Leszczu autor najpopularniejszego na [[Mazury| Mazurach]] kancjonału ewangelików polskich

== Zabytki ==
*[[Dwór w Leszczu|dwór]] wzniesiony w 2. połowie XIX wieku
*pozostałości po dawnym grodzisku wczesnośredniowiecznym
*[[Kościół pw. Trójcy Świętej w Leszczu|kościół]] gotycki wybudowany XIV wieku, wraz z [[Cmentarz przykościelny w Leszczu |cmentarzem przykościelnym]] wpisany do [[Wojewódzki rejestr zabytków|wojewódzkiego rejestru zabytków]]

==Turystyka==
*[[Szlak pieszy grunwladzki: Grunwald – Bądzyn|czerwony szlak pieszy grunwaldzki]] o łącznej długości 98 km – przebieg trasy: [[Grunwald]] – Leszcz – [[Uzdowo]] – [[Myślęta]] – [[Turza Wielka]] – [[Prioma]] – [[Płośnica]] – [[Turza Mała]] – [[Jeleń]] – [[Lidzbark]] – [[Bądzyn]]

== Bibliografia ==
Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. I, Olsztyn 2011. 
Jackiewicz-Garniec Małgorzata, Garniec Mirosław, ''Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach'', Olsztyn 2006. 
''Mazury. Słownik stronniczy, ilustrowany'', red. Waldemar Mierzwa, Dąbrówno 2008. 
''Ostróda. Z dziejów miasta i okolic'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1976. 
''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [10.09.2026] 
[https://de.wikipedia.org/wiki/Kreis_Osterode_in_Ostpreu%C3%9Fen Kreis Osterode in Ostpreußen – Wikipedia (niem.)] [10.09.2026] 
[https://www.gov.pl/web/wuoz-olsztyn/sprawdz-status-nieruchomosci Wojewódzka ewidencja zabytków] [10.09.2026] 
[https://pl.wikipedia.org/wiki/Leszcz_(wie%C5%9B_w_wojew%C3%B3dztwie_warmi%C5%84sko-mazurskim) Leszcz (wieś w województwie warmińsko-mazurskim) – Wikipedia] [10.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat ostródzki]]
[[Kategoria: Dąbrówno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Krokowo

2026-09-19T16:43:54Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Krokowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Krokowa
|zdjęcie = Festyn w Krokowie.jpg
|opis zdjęcia = Festyn w Krokowie.
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Kozłowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Kozłowo
|wysokość =
|liczba ludności = 126<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Krokowo” (ID BDL 042815611032-0479333; SIMC 0479333; wartość 126), dostęp 6 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 14|sekundN = 53
|stopniE = 20|minutE = 22|sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Krokowo''' (''Crocaw'', ''Krokowa'') – wieś sołecka w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Kozłowo (gmina wiejska)|gminie Kozłowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny |administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

== Położenie ==
Miejscowość położona jest na uboczu głównych szlaków komunikacyjnych i znanych tras turystycznych, W najbliższym sąsiedztwie znajdują się wsie: [[Wola]] (2 km), [[Kadyki]] i [[Bartki]] (3 km).
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa miejscowości wywodzi się od zasadźcy – Piecia Krokowskiego (Petecha von Crocow), który w 1382 r. był ławnikiem sądu grodzkiego.
Pierwsza informacja o wsi pojawiła się w 1391 r. Miejscowość zapewne powstała w niedalekim czasie przed 1391 r. na 30 [[Włóka |włókach]], bowiem ziemią nadal zarządzał pierwszy zasadźca Krokowski. Krokowo od początku miało charakter polski. W 1484 r. wielki mistrz [[Merten Truchsess]] wystawił na prośbę mieszkańców nowy przywilej lokacyjny. Krokowo musiało wystawiać na wyprawy wojenne dwóch zbrojnych w zbroi na koniach. W 1542 r. żyli tutaj sami Polacy. W 1. poł. XVII w. założono we wsi szkołę. W 1781 r. mieszkało w Krokowie 18 chłopów chełmińskich, stolarz, kowal i krawiec.
 

== Kultura ==
We wsi odbywają się festyny i pikniki.
 

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Świętego Antoniego w Sarnowie |parafii rzymskokatolickiej pw. Świętego Antoniego w Sarnowie]]. Jest tutaj także stacja kaznodziejska [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Nidzicy |parafii ewangelicko–augsburskiej z Nidzicy]].
 

== Bibliografia ==
''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. IV, Warszawa 1883. 
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Reznera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [06.09.2026] 
[http://bip.kozlowo.pl/?cid=49/ Strona Urzędu Gminy Kozłowo] [23.07.2014]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Kozłowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Jemiołowo

2026-09-19T16:43:51Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Jemiołowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Jemiołowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wies sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Olsztynek
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 404<ref name="bdl_nsp2021">[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Jemiołowo” (ID BDL 042815614095-0484311; SIMC 0484311; wartość 404), dostęp 19 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 33|sekundN = 44
|stopniE = 20|minutE = 17|sekundE = 59
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Jemiołowo ''' (niem. ''Mispelsee'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)| gminie Olsztynek]].
W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny|administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. Wieś w 2010 roku była zamieszkana przez 351 osób.
 

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku, miejscowość liczyła 404 osób.<ref name="bdl_nsp2021" />

== Położenie ==
Miejscowość jest położona na [[Pojezierze Olsztyńskie| Pojezierzu Olsztyńskim]], w odległości 3 km na południowy wschód od [[Olsztynek|Olsztynka]]. W pobliżu zlokalizowane są jeziora: [[Jezioro Jemiołowskie| Jemiołowskie]] i [[Jezioro Wenyk| Wenyk]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś została założona w 1351 roku jako posiadłość krzyżacka. Jemiołowo poniosło dotkliwie straty w czasie [[Wojny polsko krzyżackie|wojen polsko–krzyżackich]] w XV–XVI wieku. Wiek XVII naraził natomiast mieszkańców na bolesne skutki [[Wojny polsko-szwedzkie|wojen szwedzkich]] i [[Najazd tatarski|najazdu tatarskiego]]. W 1599 roku Jemiołowo było zamieszkane wyłącznie przez ludność polską. W kolejnych stuleciach śmierć siały bezlitośnie epidemie dżumy, tyfusu, cholery. W XIX wieku można wreszcie mówić o stosunkowo dynamicznym rozwoju wsi. W roku 1914 miejscowość ucierpiała jednak dotkliwie w czasie działań [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach |wojennych]]. W 1939 roku wieś była zamieszkana przez 383 mieszkańców, w większości [[Mazurzy| Mazurów]]. W tym czasie w Jemiołowie funkcjonowała szkoła podstawowa, działał sklep i poczta. W okresie [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach| II wojny światowej]] w miejscowych gospodarstwach zatrudnieni byli jeńcy wojenni z obozu jenieckiego [[Obóz jeniecki Stalag I B Hohenstein| Stalag I B Hohenstein]]. W styczniu 1945 roku mieszkańcy Jemiołowa uciekli przez zbliżającym się frontem. Opuszczone gospodarstwa pozajmowali polscy osadnicy. Do 1984 roku we wsi funkcjonowała szkoła podstawowa.
 

== Kultura ==
W miejscowości działa ludowy zespół śpiewaczy [[Zespół Jemioła |„Jemioła”]] i świetlica wiejska.
 

==Gospodarka==
Obecnie w Jemiołowie znajduje się sklep spożywczy, a także stacja doświadczalna hodowli ślimaków.
 

== Turystyka ==
*Szlak rowerowy o długości 80 km – przebieg trasy: [[Olsztyn]] (Słoneczny Stok) – [[Tomaszkowo]] – [[Dorotowo]] – [[Wymój]] – [[Cichogrąd]] – Olsztynek – Jemiołowo – [[Kunki]] – [[Łutynowo]] – [[Nadrowo]] – [[Maróz]] – [[Żelazno]] – [[Bolejny]] – [[Lipowo Kurkowskie]] – [[Brzeźno Łyńskie]] – [[Kurki (gmina Olsztynek)|Kurki]] – Olsztyn.

== Zabytki ==
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, zlokalizowany w centrum wsi
*cmentarz z XX wieku, zlokalizowany 100 m na zachód od wioski, przy szosie do Olsztynka

== Bibliografia ==
Kuźniewski Bogumił, ''Olsztynek: miasto i gmina'', Olsztynek 2007. 
''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [19.09.2026] 
[https://pl.wikipedia.org/wiki/Jemio%C5%82owo Jemiołowo – Wikipedia] [19.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński]]
[[Kategoria: Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Gardyny

2026-09-19T16:43:47Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Gardyny
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Gardyn
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ostródzki
|gmina = Dąbrówno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 175 (łącznie z: część Gardynki, wieś Gardyny)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Gardyny” (ID BDL 042815415022-0472377; SIMC 0472377) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Gardynki | Gardyny), dostęp 10 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =14-120
|tablice rejestracyjne = NOS
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 25|sekundN = 30
|stopniE = 20|minutE = 11|sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Gardyny''' (niem. ''Gross Gardienen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ostródzki|powiecie ostródzkim]], w [[Dąbrówno (gmina wiejska)|gminie Dąbrówno]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]].
 

== Położenie ==
Miejscowość położona jest na [[Mazury Zachodnie|Mazurach Zachodnich]] ([[Pojezierze Iławsko–Ostródzkie]]), w południowo–zachodniej części [[Kraina Tysiąca Jezior|Krainy Tysiąca Jezior]], na terenie [[Garb Lubawski|Garbu Lubawskiego]]. Miejscowość leży nad jeziorem [[Jezioro Gardejki| Gardejki]], z którego wypływa [[Rzeka Marózka | Marózka]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś Gardyny wymieniano w dokumentach już w roku 1328 jako dobra rycerskie. Powstała prawdopodobnie w 1321 roku. W latach panowania [[Zakon Krzyżacki|Zakonu Krzyżackiego]] wznosiła się tutaj obronna budowla drewniana, zniszczona podczas najazdu szwedzkiego (od tamtych wydarzeń potocznie nazywana przez mieszkańców [[Szwedzka Góra|Szwedzką Górą]]). W wieku XVI Gardyny były [[Wieś kościelna|wsią kościelną]]. W 1714 roku we wsi działała jedna z 28 [[Szkoła ludowa w Gardynach|szkół ludowych]], założonych za rządów [[Fryderyk I|Fryderyka I]]. W 1902 roku utworzono w miejscowości ewangelicką parafię, która liczyła 1200 osób, w tym 1150 Polaków. W roku 1912 parafię Gardyny miało zamieszkiwać 500 [[Mazurzy|Mazurów]], przy ogólnej liczbie 900 wiernych.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
 

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia ewangelicko-augsburska w Nidzicy |parafii ewangelicko–augsburskiej w Nidzicy]].
 

== Zabytki ==
*w odległości 2 km na zachód od wsi znajduje się [[Cmentarz wojenny w Gardynach |cmentarz]] z okresu [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach|I wojny światowej]]; pochowano na nim 79 żołnierzy niemieckich i 337 żołnierzy rosyjskich
*[[Kościół pw. św. Józefa w Gardynach |kościół]] wybudowany w 1743 roku wraz z cmentarzem przykościelnym, wpisany do [[Wojewódzki rejestr zabytków|wojewódzkiego rejestru zabytków]]

== Bibliografia ==
Knercer Wiktor, ''Cmentarze wojenne z okresu I wojny światowej w województwie olsztyńskim'', Warszawa 1995. 
''Ostróda. Z dziejów miasta i okolic'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1976. 
''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [10.09.2026] 
[https://www.rowery.olsztyn.pl/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [10.09.2026] 
[https://www.gov.pl/web/wuoz-olsztyn/sprawdz-status-nieruchomosci Wojewódzka ewidencja zabytków] [10.09.2026] 

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat ostródzki]]
[[Kategoria: Dąbrówno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Budy

2026-09-19T16:43:43Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Budy
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Bud
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś niesołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Dźwierzuty
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Dźwierzuty
|wysokość =
|liczba ludności = 172 (łącznie Małszewko i Budy)
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-120
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 41|sekundN = 46
|stopniE = 20|minutE = 54|sekundE = 51
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Budy''' (niem. ''Moritzruhe'') – [[wieś niesołecka]] w Polsce położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński|powiecie szczycieńskim]], w [[Dźwierzuty (gmina wiejska)|gminie Dźwierzuty]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny|administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 roku Budy i [[Małszewko]] zamieszkiwały 172 osoby<ref>łącznie Małszewko i Budy</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w południowo–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, w północnej części powiatu szczycieńskiego. Budy leżą między jeziorami [[Jezioro Małszeweckie|Małszeweckim]] i [[Jezioro Sasek Wielki|Sasek Wielki]], na zachód od [[Dźwierzuty|Dźwierzut]], 22 km na północ od [[Szczytno|Szczytna]], około 2 km od drogi Dźwierzuty – [[Pasym]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Początkowo istniała tu węglarnia i buda potażowa. Około 1790 roku na ich miejscu założono folwark, który należał do majątku Małszewko. W latach 30. XX wieku był to samodzielny [[lkwim: Dwór w Budach|dwór]], który obejmował ponad 18 łanów. Od początków XX wieku należał do rodziny [[Rodzina von Kalckreuth|Kalckreuth]]. Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] na obszarze dawnego majątku założono Państwowe Gospodarstwo Rolne.
 

== Zabytki ==
*[[lkwim:Dwór w Budach|dwór]] otoczony parkiem, część zabudowań gospodarczych oraz czworaki (obecnie własność prywatna)

== Turystyka ==
Miejscowość znajduje się na szlaku pałacowo-dworskim: [[Małszewko]] – Budy – [[Grądy]] – [[Grodziska]] – [[Zalesie (gmina Dźwierzuty)|Zalesie]] – [[Rogale (gmina Dźwierzuty) |Rogale]] – [[Przytuły (gmina Dźwierzuty)|Przytuły]] – [[Targowska Wola]] – [[Popowa Wola]] – [[Orzyny]] – [[Targowo]] – [[Jabłonka (gmina Dźwierzuty)|Jabłonka]].
 

== Bibliografia ==
Grabowski Sławomir, ''Z dziejów gminy Dźwierzuty'', Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, ss. 3-6. 
Jackiewicz-Garniec Małgorzata, Garniec Mirosław, ''Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich'', Olsztyn 2001. 
Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, ''Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej'', Olsztyn 1998. 
''Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962. 
[http://www.stat.gov.pl/Bank Danych Lokalnych GUS] [18.08.2013] 
[http://www.wuoz.olsztyn.pl/ Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [18.08.2013] 
[http://www.szukamnoclegu.pl/ Serwis ogłoszeń turystycznych] [01.07.2014]
{{Przypisy}}
<references/>
 
[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Dźwierzuty (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie niesołeckie]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Łukszty

2026-09-19T16:28:00Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Łukszty
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = elbląski
|gmina = Pasłęk
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 154<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Łukszty” (ID BDL 042815404075-0154482; SIMC 0154482; wartość 154), dostęp 27 sierpnia 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54|minutN = 06|sekundN = 28
|stopniE = 19|minutE = 44|sekundE = 12
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Łukszty ''' (niem. ''Luxethen'') – wieś sołecka położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat elbląski|powiecie elbląskim]], w [[Pasłęk (gmina miejsko-wiejska)|gminie Pasłęk]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa elbląskiego.
W skład sołectwa wchodzą wsie Łukszty i [[Kawki]].
== Położenie ==
Wieś położona jest w zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, na obszarze [[Wysoczyzna Elbląska|Wysoczyzny Elbląskiej]], 8 km na północny wschód od [[Pasłęk|Pasłęka]], w pobliżu granicy z [[Powiat braniewski|powiatem braniewskim]].
 
== Dzieje miejscowości ==
Pierwsza wzmianka dotycząca wsi pochodzi z 1285 roku. Dokument lokacyjny został wystawiony w 1335 roku. Zgodnie z jego treścią [[Prusowie|Prus]], niejaki Gedike Borin wraz z bratankami otrzymał połowę wsi na [[prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]]. W 1502 roku wystawiony został zapis lokacyjny dla miejscowego karczmarza Szymona Zimmermanna. W tym czasie Łukszty były [[wieś czynszowa|wsią czynszową]] zasiedloną przez ludność pruską i niemiecką. W 1531 roku gospodarzyło tu 5 chłopów. W okresie wojen polsko-krzyżackich miejscowość wyludniła się i uległa częściowemu zniszczeniu. Urząd sołtysa od 1642 aż do 1783 roku znajdował się w rękach rodziny Radau.

W 1875 roku Łukszty były zamieszkane przez 368 osób. W roku 1939 w miejscowości żyło 350 mieszkańców. Tylko jeden mieszkaniec był katolikiem. Przed 1945 roku w [[Kościół pw. Świętych Piotra i Pawła w Mariance|kościele]] w [[Marianka|Mariance]] znajdowała się tablica upamiętniająca poległych w czasie I wojny światowej mieszkańców parafii. Znalazły się na niej również nazwiska 10 mieszkańców Łukszt.

W 1920 roku w miejscowości działał cieśla, stelmach, szewc, siodlarz oraz ślusarz. We wsi istniały gospody (prowadzone w tym czasie przez Hermanna Schwarza i Gustawa Haushaltera) oraz remiza strażacka. Koło rozwidlenia drogi prowadzącej do [[Anglity|Anglit]] i [[Karwity|Karwit]] działała mleczarnia. W 1932 roku największe miejscowe gospodarstwo obejmowało powierzchnię 66 ha.

Ostatnim przedwojennym wójtem Łukszt był Adolf Hoffmann. 28 stycznia 1945 roku został on zastrzelony w Mariance przez żołnierzy Armii Czerwonej. Po zajęciu wsi przez czerwonoarmistów w Łuksztach pozostało nadal około 80 mieszkańców, wyłącznie Niemców. Po 1945 roku rozpoczął się napływ ludności z Wileńszczyzny oraz Polski centralnej. Pierwszym powojennym sołtysem został Feliks Pawlak. W 1946 roku zostało uruchomione przedszkole, a po jakimś czasie również szkoła podstawowa. Obecnie budynek dawnej szkoły został przekształcony w świetlicę i mieszkanie.

Po 1945 roku wieś przez jakiś czas nosiła nazwę ''Rinwidów'', ''Rinwidowo''. W 1948 roku do oficjalnego i powszechnego obiegu weszła obecna nazwa Łukszty.

== Zabytki ==
*budynek dawnej niemieckiej szkoły
*zabytkowy dom podcieniowy
{{Przypisy}}
<references/>
== Bibliografia ==
Mieczkowski Krzysztof, Tomaszewski Marian, ''Rowerem po krainie Kanału Elbląskiego. Przewodnik po szlakach rowerowych'', Elbląg 2012. 
''Pasłęk. Z dziejów miasta i okolic 1297-1997'', red. Józef Włodarski, Pasłęk 1997. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [27.08.2026] 

[[Kategoria: Miejscowość]] [[Kategoria: Powiat elbląski]] [[Kategoria: Pasłęk (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: Wsie sołeckie]] [[Kategoria: 1201-1300]]

Ławki (gmina Wilczęta)

2026-09-19T16:27:56Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Ławki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = braniewski
|gmina = Wilczęta
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 206 (łącznie z: część Chmielówka, wieś Ławki)<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Ławki” (ID BDL 042815402072-0159396; SIMC 0159396) — wartość zbiorcza obejmująca 2 jednostki SIMC (Chmielówka | Ławki), dostęp 28 sierpnia 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54|minutN = 12|sekundN = 18
|stopniE = 19|minutE = 53|sekundE = 25
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Ławki ''' (niem. ''Lauck'') – wieś sołecka położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat braniewski|powiecie braniewskim]], w [[Wilczęta (gmina wiejska)|gminie Wilczęta]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa elbląskiego.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, na obszarze [[Wysoczyzna Elbląska|Wysoczyzny Elbląskiej]], 5 km na północ od [[Wilczęta|Wilcząt]].

== Dzieje miejscowości ==
Ławki były dawną [[Prusowie|pruską]] osadą, lokowaną następnie przez przybyłych na ten teren niemieckich osadników. Nazwa wsi ma staropruskie korzenie, a na przestrzeni stuleci ulegała przeobrażeniom: ''Lauck'', ''Lauckis'', ''Laucke''. Pierwsza wzmianka dotycząca wsi pochodzi z 1289 roku. Pierwotny przywilej lokacyjny Ławek zaginął; kolejny dokument został wystawiony w roku 1376.

W latach 1402–1408 Ławki obejmowały obszar 54 łanów. We wsi działała w tym czasie karczma. 26 lutego 1527 roku miejscowość została zapisana na [[prawo lenne|prawie lennym]] Piotrowi zu Dohna. W zapisie pojawiła się także wzmianka dotycząca miejscowego kościoła. Wiadomo, że w 1578 roku w Ławkach mieszkało 12 chłopów, karczmarz, kowal, krawiec, zagrodnik i pasterz. Folwark szlachecki obejmował 19 łanów ziemi.

Kościół w Ławkach został wybudowany w połowie XIV wieku w stylu gotyckim. Od czasów Reformacji podlegał kościołom w [[Nowica|Nowicy]] i [[Wilczęta|Wilczętach]]. W kolejnych latach, aż do 1945 roku, świątynia była filią kościoła w [[Stare Siedlisko|Starym Siedlisku]]. W północnej części nawy kościoła znajdowała się krypta, w której chowano członków rodu zu Dohna. Ozdobą świątyni był barokowy ołtarz z 1686 roku wykonany w Królewcu. Po prawej stronie ołtarza znajdowała się tablica z nazwiskami poległych w czasie I wojny światowej. Ostatnim pastorem w Ławkach przed 1945 rokiem był Alfred Hübner. W czasie działań wojennych na przełomie 1944/1945 roku świątynia uległa częściowemu zniszczeniu. Część wyposażenia została wywieziona do Niemiec, los pozostałych ruchomości pozostaje nieznany. Ruiny kościoła istnieją do dziś. Obecni mieszkańcy ustawili przed nimi symboliczną małą kapliczkę, w której odbywają się nabożeństwa. W przyszłości planują odbudowę kościoła.

Na początku XVIII wieku w Ławkach wybudowany został pałac Dohnów. Barokową budowlę wzniósł Christoph Friedrich zu Dohna. W połowie XIX wieku dobudowana została mała wieża. Pałac przebudowano w roku 1896. Po 1878 roku Dohnowie przenieśli się do [[Markowo|Markowa]]. Początkowo dobra były dzierżawione, a ostatecznie doszło do ich sprzedaży. Pałac zaczął popadać w tym czasie w ruinę. W latach 30. XX wieku został rozebrany. Meble, archiwum i bibliotekę przeniesiono do Markowa. W dawnym założeniu parkowym zlokalizowana była oranżeria, bażantarnia oraz amfiteatr, którego ślady zachowały się do czasów obecnych. Budynek zarządu majątku wybudowany w XVIII wieku został zaadoptowany na szkołę. Po zakończeniu II wojny światowej, do 1979 roku, w budynku mieściła się polska szkoła.

Na początku XX stulecia założono we wsi placówkę pocztową. W Ławkach działała również mleczarnia należąca do Alwina Drößlera. W 1875 roku miejscowość była zamieszkana przez 480 osób. W 1925 roku wieś składała się z 25 budynków mieszkalnych i liczyła 352 mieszkańców. Wśród nich 341 było ewangelikami, a 11 katolikami. W tym czasie w Ławkach działał sklep kolonialny oraz karczma. W 1939 roku miejscowość liczyła 402 mieszkańców. Po zakończeniu wojny pierwsi polscy mieszkańcy byli głównie przesiedleńcami z południowo–wschodniej Polski. Pierwszym sołtysem wsi był Jan Jacek.
 
==Religia==
Wieś znajduje się na terenie rzymskokatolickiej [[Parafia pw. Przemienienia Pańskiego w Wilczętach|parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Wilczętach]].
 
== Zabytki ==
*plebania z drugiej połowy XVIII wieku (obecnie własność prywatna)
*dawny cmentarz wiejski, dziś zdewastowany
*granitowy pomnik ku czci poległych w okresie I wojny światowej (zrekonstruowany współcześnie)
*XVIII-wieczny budynek dawnego zarządu majątku, a następnie niemieckiej i polskiej szkoły (obecnie zaadaptowany na mieszkania prywatne)
{{Przypisy}}
<references/>
== Zobacz też ==
*[[Ławki (gmina Ryn)]]
*[[LKWiM: Pałac w Markowie|pałac w Markowie]]
== Bibliografia ==
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [28.08.2026] 
 

[[Kategoria: Miejscowość]] [[Kategoria: Powiat braniewski]] [[Kategoria: Wilczęta (gmina wiejska)]] [[Kategoria: Wsie sołeckie]] [[Kategoria: 1201-1300]]

Łajs (gmina Purda)

2026-09-19T16:27:53Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Łajs
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Purda
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 31
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 37|sekundN = 15
|stopniE = 20|minutE = 39|sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Łajs ''' (niem. ''Layss'') – wieś niesołecka położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Purda (gmina wiejska)|gminie Purda]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Miejscowość w 2010 roku liczyła 31 mieszkańców.
 
== Położenie ==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Olsztyńskie|Pojezierzu Olsztyńskim]], między jeziorami [[Jezioro Łajskie|Łajskim]] a [[Jezioro Kośno|Kośno]], 5 km na południowy wschód od [[Nowa Wieś|Nowej Wsi]].
 
== Dzieje miejscowości ==
Jest to miejscowość o typowo mazurskim charakterze, położona tuż przy granicy z [[Warmia|Warmią]]. Tradycja łączy wieś z [[Prusy Książęce|Prusami Książęcymi]]. Wieś została założona przez zarząd lasów królewskich na podstawie dokumentu wystawionego w 1708 roku na nazwisko sołtysa Macieja Urbańskiego. Proces zasiedlania przebiegał powoli; w 1765 roku we wsi mieszkał tylko sołtys, karczmarz i jeden chłop. W 1785 roku obszar wsi powiększono; składała się ona wówczas z 10 chałup. W tym czasie w miejscowości miał funkcjonować młyn. W wyniku procesu scalania gruntów na północ od wsi powstały 4 gospodarstwa chłopskie. W 1928 roku obręb zwartej zabudowy wsi był zamieszkany przez 234 osoby. W 1905 roku we wsi uruchomiono szkołę, a w 1939 roku przedszkole. W XIX stuleciu założono cmentarz ewangelicki.

Obecnie Łajs ma charakter wsi letniskowej. Znajdują się tu gospodarstwa agroturystyczne i pensjonat.

W 2004 roku dla celów turystycznych urządzono w miejscowości symboliczne przejście graniczne między Warmią i Mazurami.
 

== Zabytki ==
*budynek dawnej szkoły
*tradycyjne drewniane chałupy
*cmentarz ewangelicki założony w XIX wieku; odrestaurowany i ogrodzony
== Bibliografia ==
''Przewodnik turystyczny po gminie Purda'', Purda 2013. 
''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857. 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013] 
[http://www.purda.pl/soectwa/nowa-wie.html purda.pl] [12.11.2013] 
[http://www.verwaltungsgeschichte.de/allenstein.html verwaltungsgeschichte.de] [12.11.2013] 

[[Kategoria: Miejscowość]] [[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Purda (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Zimna Woda

2026-09-19T16:27:50Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Zimna Woda
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Zimnej Wody.
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińśko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Nidzica
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Zimna Woda
|wysokość =
|liczba ludności = 162
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48)89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 27|sekundN = 04
|stopniE = 20|minutE = 35|sekundE = 39
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Zimna Woda''' (''Zimnawodda'', od 1938 r. ''Kaltenborn'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], [[Nidzica (gmina miejsko-wiejska)|gminie Nidzica]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała do [[Województwo olsztyńskie| województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Wieś znajduje się nieopodal jezior: [[Jezioro Czarne|Czarnego]], [[Jezioro Dłużek|Dłużek]], [[Jezioro Szewc|Szewc]], [[Jezioro Szewczyk|Szewczyk]], [[Jezioro Trzcinowe|Trzcinowego]] oraz [[Jezioro Omulew|Omulew]]. Miejscowość leży przy drodze wojewódzkiej nr 545.
 

== Dzieje miejscowości ==
Zimna Woda lokowana została 12 maja 1754 r. jako [[Wieś szkatułowa |wieś szkatułowa]]. Osadnicy po czterech latach [[Wolnizna| wolnizny]] musieli płacić do szkatuły królewskiej od każdego łana czynsz. Na własne potrzeby mogli łowić także ryby w Jeziorze Czarnym. Nieznana jest etymologia nazwy miejscowości. Wieś była biedna, gdyż ziemię stanowiły w większości piaski.

Szkołę założono za czasów Fryderyka Wilhelma III.
W 1945 r. wieś została włączona do Polski. Nie zachowała się informacja o formie zabudowy wsi.

Liczba mieszkańców i domów w poszczególnych latach:

*1817 r. – 54 osoby, 11 domów

*1846 r. – 94 osoby, 10 domów

*1858 r. – 116 osób, 19 domów

*1871 r. – 183 osoby, 23 domy

*1885 r. – 214 osób, 29 domów

*1895 r. – 190 osób, 34 domy

*1905 r. – 183 osoby, 34 domy

*1910 r. – 213 osób, 36 domów

*1939 r. – 305 osób

== Gospodarka ==
We wsi funkcjonuje stajnia, gospodarstwo [[Agroturystyka| agroturystyczne]] oraz klub jeździecki. Znajduje się tutaj siedziba [[Leśnictwo Zimna Woda|leśnictwa]] należącego do [[Nadleśnictwo Jedwabno|Nadleśnictwa Jedwabno]].
 

==Kultura ==
We wsi działa [[Międzynarodowe Stowarzyszenie Twórcze Zimna Woda]].
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Matki Bożej Królowej Polski w Napiwodzie|parafii rzymskokatolickiej w Napiwodzie]].
 

==Ludzie związani z miejscowością==
*[[lkwim:Tadeusz Pfeiffer|Tadeusz Pfeiffer]] (ur. 1949) - malarz, pedagog, krytyk sztuki, animator kultury, prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Twórczego Zimna Woda

==Zabytki==
*[[Dwór w Zimnej Wodzie |dwór nadleśniczego]]
*tradycyjna zabudowa zagród i leśniczówek
*dwa cmentarze wojenne z 1914 r.
*cmentarz ewangelicki z II połowy XIX w.
*kamienny [[Kościół pw. św. Huberta w Zimnej Wodzie |kościół]]
*w pobliżu miejscowości zlokalizowano średniowieczne umocnienia liniowe, tzw. [[Wały podłużne|wały podłużne]]

==Bibliografia==
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
Zielińska Agnieszka, ''Dzieje miasta i okolic w latach 1807–1914'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 203–267. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [07.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Nidzica (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Zalbki

2026-09-19T16:27:45Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Zalbki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Zalbek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Dywity
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 156<ref name="bdl_nsp2021">[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Zalbki” (ID BDL 042815614042-0473135; SIMC 0473135; wartość 156), dostęp 17 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 48|sekundN = 53
|stopniE = 20|minutE = 32|sekundE = 24
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Zalbki''' (niem. ''Salbken'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Dywity (gmina wiejska)|gminie Dywity]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 roku była zamieszkana przez 129 osób <ref>łącznie Zalbki i [[Szypry]]</ref>.
 

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku, miejscowość liczyła 156 osób.<ref name="bdl_nsp2021" />

== Położenie ==
Miejscowość jest położona na [[Pojezierze Olsztyńskie| Pojezierzu Olsztyńskim]], nad rzeką [[Rzeka Wadąg|Wadąg]], w odległości 5 km na północny wschód od [[Olsztyn| Olsztyna]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwsza wzmianka dotycząca wsi pochodzi z 1386 roku. Miejscowość występowała wówczas pod nazwą ''Glandemansdorf''. Niemiecka nazwa ''Salbken'' pojawiła się po raz pierwszy w XVII wieku. Od XIX stulecia występuje także polska odmiana – Zalpki, Zalbki. Nazwa [[Prusowie |pruska]] jest powiązana z litewską ''salape'' – zlewisko. W roku 1518 Zalbki odwiedził jako administrator [[Komornictwo olsztyńskie| komornictwa olsztyńskiego]] [[lkwim: Mikołaj Kopernik| Mikołaj Kopernik]]. Zalbki, wówczas [[Wieś czynszowa |wieś czynszowa]], była jednym z punktów dużej wizytacji obejmującej wszystkie 31 ówczesnych wsi czynszowych. Doszło wówczas do ponownej lokacji wsi, spowodowanej wydarzeniami związanymi z wojnami w XIV i XV wieku. Zalbki uległy spustoszeniu i częściowemu wyludnieniu. Kopernik i jego następcy podjęli więc próbę ponownego zasiedlenia opuszczonych obszarów. W XVI wieku zwiększył się również napływ ludności polskiej na teren całego komornictwa olsztyńskiego. W XVIII wieku przyszedł kolejny cios - znacznych spustoszeń dokonała szalejąca w całych Prusach epidemia dżumy (1709–1711). W 1905 roku wieś była zamieszkana przez 105 osób. W 1993 roku miejscowość liczyła 110 mieszkańców.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Rozalii w Kieźlinach |parafii rzymskokatolickiej w Kieźlinach]].
 

== Zabytki ==
*kapliczka neogotycka zlokalizowana w centrum wsi, prawdopodobnie z końca XIX wieku

== Bibliografia ==
Lewicka Daniela, Tomkiewicz Ryszard, ''Gmina Dywity: teraźniejszość i przeszłość'', Olsztyn 1994. 
''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [17.09.2026] 
[https://gov.genealogy.net/item/show/SALKENKO03GT GOV – Genealogisches Orts-Verzeichnis] [17.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński]]
[[Kategoria: Dywity (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Zajezierze

2026-09-19T16:27:42Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Zajezierze
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Zajezierza
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ostródzki
|gmina = Małdyty
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 313<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Zajezierze” (ID BDL 042815415052-0481608; SIMC 0481608; wartość 313), dostęp 12 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =14-330
|tablice rejestracyjne =NOS
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 53|sekundN = 52
|stopniE = 19|minutE = 42|sekundE = 55
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Zajezierze''' (niem. ''Seegertswalde'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ostródzki |powiecie ostródzkim]], w [[Małdyty (gmina wiejska)|gminie Małdyty]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest na [[Mazury Zachodnie|Mazurach Zachodnich]] ([[Pojezierze Iławsko–Ostródzkie]]). W pobliżu wsi (ok. 1 km na północny zachód) znajduje się rezerwat torfowiskowy [[Rezerwat Zielony Mechacz| "Zielony Mechacz"]] o powierzchni 95 ha.
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś wzmiankowano w dokumentach z roku 1301 i 1305, jako [[Wieś czynszowa| wieś czynszową]] na 60 [[Włóka |włókach]]. Pierwotna nazwa wsi brzmiała ''Segehardiswald''. Ponownie wieś wzmiankowano w dokumentach z 1476 roku nadal jako wieś czynszową licząca 63 włóki. W tym samym roku [[Zakon Krzyżacki]] oddał Zajezierze w zastaw za sumę 568 guldenów węgierskich jednemu z dowódców wojsk zaciężnych Kacprowi Sackowi. Trzy lata wcześniej inny Henryk Sack (prawdopodobnie krewny) otrzymał wieś [[Bożęcin]] położoną na obszarze liczącym łącznie 70 włók.
W roku 1648 [[Fryderyk von Schlieben]] starosta tylżycki sprzedał swoje dobra von Houwaldowi za sumę 5 tys. florenów polskich. Dobra te obejmowały [[Małdyty]], wieś Zajezierze, folwark [[Fiugajki]] i młyn wodny [[Czulpa]]. W czasie epidemii dżumy w latach 1709–1711 śmierć poniosło 29 mieszkańców. W roku 1782 Zajezierze składało się z 25 domów. Natomiast w 1858 roku w 11 gospodarstwach zamieszkiwało 139 osób. W latach 1937–1939 Zajezierze liczyło 775 mieszkańców.
Przez dłuższy okres w Zajezierzu istniał tylko folwark, należący początkowo do Bożęcina, a następnie do Fiugajek. W latach 20. XX został prawdopodobnie rozparcelowany.

Kościół wybudowano w 1400 roku. W późniejszym okresie pełnił funkcję filii parafii w [[Wilamowo (gmina Małdyty) |Wilamowie]]. Nowy kościół wybudowano w 1656 roku. W 1866 roku został przebudowany w stylu neogotyckim.

Szkoła we wsi została założona na początku XVIII wieku. Przed wybuchem [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] była to szkoła trzyklasowa, a uczęszczały do niej także dzieci z Małdyt, Fiugajek, [[Górki |Górek]] i [[Sople|Sopli]].
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Małdytach |parafii rzymskokatolickiej w Małdytach]].
 

==Zabytki ==
*jednokondygnacyjny [[Dwór w Zajezierzu |dworek]] z przełomu XIX i XX wieku z pozostałościami parku i podwórzem gospodarczym; obecnie własność prywatna
*[[Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Zajezierzu|kościół]] z 1656 roku, przebudowany w 1866 roku w stylu neogotyckim; wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków

==Bibliografia==
Darmochwał Tomasz, Rumiński Marek Jacek, ''Warmia. Mazury'', Białystok 1998. 
Jackiewicz-Garniec Małgorzata, Garniec Mirosław, ''Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich'', Olsztyn 2001. 
''Morąg. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1973. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [12.09.2026] 
[https://www.gov.pl/web/wuoz-olsztyn/sprawdz-status-nieruchomosci Wojewódzka ewidencja zabytków] [12.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat ostródzki]]
[[Kategoria: Małdyty (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Zabłocie Kozłowskie

2026-09-19T16:27:37Z

Marcin Kapłon:

{{Wieś infobox
|nazwa = Zabłocie Kozłowskie
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Zabłocia Kozłowskiego
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Kozłowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Zabłocie Kozłowskie
|wysokość =
|liczba ludności = 27<ref>[https://bdl.stat.gov.pl/bdl/ Bank Danych Lokalnych], Główny Urząd Statystyczny, zmienna „ogółem” (ID 1639616), rok 2021, miejscowość statystyczna „Zabłocie Kozłowskie” (ID BDL 042815611032-0479540; SIMC 0479540; wartość 27), dostęp 7 września 2026.</ref>
|rok = 2021
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53|minutN = 18|sekundN = 42
|stopniE = 20|minutE = 13|sekundE = 52
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Zabłocie Kozłowskie''' (''Sabloczyn'', niem. ''Sablau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Kozłowo (gmina wiejska)|gminie Kozłowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest z dala od głównych tras komunikacyjnych i szlaków turystycznych, w odległości ok. 4 km od [[Kozłowo| Kozłowa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
W 1437 r. wieś obejmowała 9 łanów. W 1782 r. Zabłocie stanowiło osadę, na terenie której był jeden dom. Osada należała do Kozłowa. W XIX w. wieś określano, jako [[Krowia dzierżawa |krowią dzierżawę]] należącą do Kozłówka. W XIX w. funkcjonował tutaj folwark. Nie zachowała się informacja o kształcie zabudowy wiejskiej.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kozłowie |parafii rzymskokatolickiej w Kozłowie]].
 

== Bibliografia==
Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202. 
[https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start Bank Danych Lokalnych GUS] [07.09.2026]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Miejscowość]]
[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Kozłowo (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]